Активті және пассивті тасымалдардың ұқсастығы мен айырмашылығы. Жасуша мембранасы арқылы тасымалдану. Белсенді тасымалдану кезіндегі энергияның жұмсалуы. Биология, 10 сынып, презентация.

Жартылай өткізгіштік мембрана

Қант молекуласы

Су молекуласы

?

Су молекуласының қозғалысы

1. Суретте қандай ұғым берілгенін атаңыз.

2. Терминге анықтама беріңіз.

1

2

Сабақ тақырыбы: Активті және пассивті тасымалдардың ұқсастығы мен айырмашылығы. Жасуша мембранасы арқылы тасымалдану. Белсенді тасымалдану кезіндегі энергияның жұмсалуы.

Оқу мақсаттары: 9.1.3.1 активті және пассивті тасымалдарды салыстыру;

Сабақ мақсаттары:

Жасуша мембранасы моделін қолдану арқылы, тасымалдау процесін түсіндіреді.

Активті және пассивті транспорт айырмашылықтары мен ұқсастықтарын сипаттайды және салыстырады.

Активті және пассивті транспорт арқылы өтетін заттарға мысал келтіреді.

Тақырыпқа қатысты терминология

Жетістік критерийлері:

Жасуша мембранасының құрылымын сипаттайды.

Салыстыру кестесін толықтыра отырып, активті және пассивті тасымалдау түрлерін салыстырады.

Активті және пассивті тасымалдау арқылы тасымалданатын заттарға мысал келтіреді.

https://www.twig-bilim.kz/kz/film/the-cell-membrane «Жасуша мембранасы»

Дескриптор:

Видеоны мұқият қарау.

Видеода берілген мәліметтерді пайдалан отырып, сөйлемді толықтыру.

Уақытқа бағыну.

холестерол

гликолипид

Гликопротеин

Көмірсу (олигосахаридтер)

Жасуша мембранасы

Глобулярлы нәруыз

Альфа-спиральды нәруыз

Нәруыз каналы

Шеткі канал

Интегралды нәруыз

Жасуша мембранасы іріктемелі өткізгіштік қабілетке ие, кейбір заттарды басқа заттарға қарағанда еркін өткізе алады.

Жасуша мембранасы- жасушада үлкен рөл ойнайтын органелла. Олар жасушаны сыртқы факторлардан қорғап, сыртқы орта мен жасуша арасында зат алмасады, яғни жасушаға қоректің кіріп, қажеті жоқ заттарды шығару. Кейбір химиялық реакциялар, мысалы хлоропласттағы фотосинтез процессі, жасуша мембранасының атсалысуымен жүреді.

Жасуша мембранасы тірі жасушаларды қоршаған ортасынан бөліп тұратын шекара болып табылады.

Биологиялық мембрананың химиялық құрамы:

фосфолипидтер;

ақуыздар;

гликопротеидтер;

көмірсулар болды.

Мембраналық нәруыздардың 6 басты қызметтері:

Тасымалдау

Ферменттік белсенділік

Сигналдарды өткізу

Жасушалардың бір-бірін тануы (рецепторлық)

Жасушааралық байланыс

Цитоқаңқа мен жасуша сыртындағы матрикске бекіну

нәруыз

Нәруыз канал

Жасуша мембранасы

Биқабатты липид

көмірсу

Өз жауабыңызды тексеріңіз.

З а т т а р т а с ы м а л ы

Белсенді

Енжар

Белсенді тасымал — бұл энергия жұмсаумен бірге жүретін молекулалар мен иондардың концентрация градиентіне қарсы мембрана арқылы тасымалы болып табылады. Бұл қозғалыс әдетте бір бағытты, ал диффузия екі бағытта да бола алады. Энергия көзі ретінде АТФ қолданылады. АТФ тыныс алу процесі кезінде түзілетін қосылыс, сондықтан белсенді тасымал тыныс алу болмаса жүзеге аспайды. Белсенді тасымал плазмалық мембранада орналасқан нәруыз-тасымалдаушылар арқылы жүзеге асады.

Мембрана арқылы заттардың концентрация айырмашылығына қарай қозғалуына энергия қажет болмаса онда мұндай тасымалды енжар тасымалдану немесе диффузия деп атаймыз.

Қарапайым диффузия-заттардың билипидті қабат арқылы тасымалдануы (O2 СО2);

Мембрана саңылаулар арқылы жүретін диффузия - канал түзетін нәруыздер арқылы;

Жеңілдетілген диффузия-тасымал мембранада орналасқан тасымалдаушы нәруыздар көмегімен жүзеге асады (глюкоза, аминқышқылы,нуклеотидтер);

Осмос-су молекуласының тасымалы;

Е н ж а р т р а н с п о р т

«Ойлан! Топтастыр! әдісі»

Берілген заттарды тасымалдау түрлеріне қарап топтарға жіктеңіз.

Дескриптор:

Дұрыс тасымалданатын заттарды топқа бөлу;

Уақытқа бағыну;

Топтық бірлестіктің көрінуі;

Бір-бірін тексеру;.

Топтық жұмыс. Венн диаграммасын толтыру

Белсенді транспорт

Енжар транспорт

Р е ф л е к с и я

10

8

5

2

Үйге тапсырма

Активті және пассивті транспорт айырмашылықтары мен ұқсастықтары кесте аяқтау.