алу
👈 қаріп өлшемі 👉
қосу

C.Сарғасқаев «Шеге мен балға» (жалғасы). Әдебиеттік оқу, 3 сынып, дидактикалық материал.


Сұрақтар

Тақырыптар

Оқиға неден басталды?

Кедейдің балтасының басы қайда ұшып кетеді?

Диірменші шал мен кедей не туралы сөйлесті?

Алтын балтаны алған соң кедейдің тұрмысында қандай өзгерістер болды?

Байдың кедейден не туралы білгісі келді?

Байдың жоспары қандай болды?

Қосымша №1

Қосымша №2

Қосымша №3

Қосымша №4

«Шеге мен балға» ертегісінің жалғасы

 Сол күннен бастап балға темір қораптың ішінде қалды да, шегелер бірге тұра бастады. Келесі күні бұларды Оспан атай малды ауылға әкелді. Келген бойда-ақ балға да қызу іске кірісіп, шегелер де өз орындарына қағылып, мәз болысты.

 Алғашқы күндері майысқақ, тартыншақ шегелер болған жоқ. Оспан атай да дән риза секілді. Қимылы ширақ. Балғаны жиілете сілтейді. Балғаның жүзі де ағара түсіп, кейде от ұшқындап, жайнаң қағады.

 Түс кезіндегі үзілісте, әсіресе кешкісін жүзіне қарап, салмақты, ауыр мінезділеу ме дейтін балға масайрап, көбірек сөйлейтін де болды.

 – Жарайсыңдар! – деп мақтап та қояды шегелерді. – Әнеукүнгі ана бір жіңішке шеге қорқақ па деп ем, жоқ олай бекер ойлаппын. Мен төбесінен ақырын ғана шертіп қалып ем, «Рақмет!» дегендей терезенің жақтау ағашына сүңгіді де кетті. Пәле өзі!..

 Қортық шегеге кезек әлі де келген жоқ болатын. Бойына қарап менсінбей ме, қатары сиреген сайын, қабағы салыңқы.

 – Сенің де кезегің келеді, асықпа. Бір шерткенімде-ақ өз орныңа қадаласың әлі, – деп, балға күнде оның көңілін аулап қояды. Аздап сергітеді. Әйтсе де, қатарынан кейін қалу қиын-ақ.

 Сол шеге ыссы күнге қақталып, бүгін де бұрышта жатқан-ды. Әншейінде балғаның тоқ-тоқ дауысы құлағына сүйкімді ырғақ секілді өте жайлы естілетін еді. Енді ол да тым алыстап кеткендей әсерде болатын. Кенет қасына бірдеңе ыршып келіп, тақ ете түсті. Қараса, жуантық келген ұзынша шеге. Белі бүгіліп, қиралаңдап жатыр.

 – Менде жазық жоқ, – деді ол, қортық шегеге әлденеге шағынғандай жаутаңдап қарап. – Балғаның басы тайып кетіп, дәл беліме соққаны.

 Қортық шеге бұған нанған жоқ. Өзінің жалқаулығын, дәрменсіздігін, әлсіздігін басқалардан көретіндер барын естіген.

 Мына шеге де оған сол секілді болып көрінді. Жирене қарады оған.

 Бірақ келесі бірер күндерде ақсаңдаған, белі майырылған, атауыздың тісі батып «жараланған», мертіккендер саны молыға берді. Бәрінің кінәлайтыны – балға. Бұған қортық шеге қатты шошынды. Жай-жапсарын, анық-қанығын сұрайын десе, әншейінде сөзшең балғада қазір үн жоқ. Әбден қалжырап шаршағандай, темір қораптың түбіне басы шаншылып келіп құлайды. Шегелер де енді оны көрсе, қуану орнына үрейленіп, аулақтап, ығыса түседі.

 Жалпақ қалпақ қортық шеге әлі күнге ешбір кәдеге жарамай жатқанына қапалануды енді ұмытқан секілді. Аяулы қалпағын балға тайып кетіп бүлдіріп жүрмесе, мені де майыстырып әкеліп тастамаса жарар еді деген қауіп бар ойында.

 Осындай бір күндері әлдебір үлкен, жұмсақ алақан қобдидағы шегелерді араластырып:

 – Керден-ай, Керден, Мұншама шегелер босқа бүлініпті-ау! – деп әлдекімге дауыстады. Көп шегенің қалқасынан жүзін анықтап көре алмаса да, дауысынан таныды – Оспан атай. Дауысынан кейістікпен бірге шегелерге деген аяныш сезіледі. Қортық шегенің іші жылып сала берді. «Бұған кінәлі – балға!» деп айқайлағысы де келді. Бірақ Оспан қарт:

 – Әй, баласың-ау, Керден шырағым. Балғаны дұрыс ұстай алмасаң, шегені қаға білмесең, айтпайсың ба? Бірер күн мен болмағанда, осында басқа біреу табылар еді ғой, – деп, балғаны ауызға алмай, басқаны кінәлай сөйледі.

 Бұған қортық шеге аң-таң. «Өзі шебер, өзі іскер қарт атайдың шынымен-ақ нағыз кінәліні білмей қателескені ме?».

 – Ата-ау, шегені бүгін қағып жүр дейсіз бе? Балғаңыздың басы кетіліп, қисайған ба қалай, әйтеуір, тайып кете береді, – деді жіңішкелеу бір дауыс.

 «Е-е, енді не дер екенсіз?» – дегендей мына сөзге қортық шеге елең етіп, іші жылып сала берді. Басқа шегелер де қозғалақтап қалды.Бірақ қарт дауысы жайбарақат жарқын қалпында.

 – Әй-әй, Керден-ай, шаң жұқпассың-ау. Бұл балғаның сырын білмейсің ғой сен, білмейсің, – деп, әлгі темір қорапты салдыр еткізіп, төбесінен шаншыла жатқан балғаны көтеріп алды. Сонан соң оның басын алақанымен сипалап: «Мұны мен дүкеннен алып, саптағаннан бері қолымнан түсірген жоқпын. Талай-талай шеге қақтық. Сен айтқандай тайып кетіп, бір шегені бүлдірген емес. «Не көп, шеге көп» деп, оңды-солды сілтей бергенсің ғой. Шеге көп болғанмен, қажетке жарар мүлік қой. Төсті әкелші бері, мына шегелерді түзетейін. Тастауға обал ғой» – деді.

 Қарттың мына сөзіне шегелер қатты қуанған еді. Қортық шеге әлгі бір ренішінің орынсыз екеніне іштей ұялды. Қарт бәрін де білді. Қандай ақылды!

 Көп ұзамай шегелерді «емдеп», төске шың-шың тиген балғаның үні естілді. Әдемі бір әуенге басқандай. Қортық шегенің құлағына тым жағып барады. Қисайған, майысқан шегелер лезде түзетіліп, жайнаң қағып, қобдиға сылдыр-сылдыр қарғып түсіп жатыр. «Жо-о, балға мақтаншақ емес екен. Еңбек сүйгіш, ақ көңіл екен!» Бұл күні бәрі де тым көңілді еді. Келесі күні кезек жалпақ, қортық шегеге де жетті.

 – Айттым ғой, кезегің келеді деп. Міне, келді! – деді балға. Жүзі аппақ, ап-ашық. Оспан атайдың қолында ұршықша ойнайды.

 Балға қортық шегенің жалпақ қалпағын төбесінен тоқ еткізіп «шертіп» қалды. Қортық шегенің көптен сарғая күткені де осы болатын.

 С.Сарғасқаев

 


Құрметті оқырман! Файлдарды күтпестен жүктеу үшін біздің сайтта тіркелуге кеңес береміз! Тіркелгеннен кейін сіз біздің сайттан файлдарды жүктеп қана қоймай, сайтқа ақпарат қоса аласыз! Сайтқа қосылыңыз, өкінбейсіз! Тіркелу
Толық нұсқасын 30 секундтан кейін жүктей аласыз!!!


Кейінірек оқу үшін сақтап қойыңыз:


Қарап көріңіз 👇



Жаңалықтар:
» Қазақстанға 5G қашан келеді? 28.01.2023
» Әскерде өзіне қол салған сарбаз туралы тың дерек шықты 23.01.2023
» Әр қазақстандық қанша гектар жер иемдене алады? 23.01.2023

Пікір жазу



Келесі мақала, жүктелуде...
Біз cookie файлдарын пайдаланамыз!
Біздің сайтты пайдалануды жалғастыра отырып, сіз сайттың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ететін cookie файлдарын өңдеуге келісім бересіз. Cookie файл деген не?
Жақсы