Хуго де Фриздің мутациялық теориясы. Биология, 10 сынып, дидактикалық материал.

 Қосымша1

 Тақырыбы: Хуго де Фриздің мутация теориясы.

 Мақсаты: Хуго де Фриздің мутациялық теориясын, мутагенез себептері мен мутация типтерін оқу.

 Мутациялық теория генетиканың негізін құрайы. Авторы Х. Де Фриз (1901-1903). Хуго де Фризден ертерек орыс ботанигі С.И. Коржинский (1899) өзінің «Гетерогенезис және эволюция» атты еңбегінде тұқымқуалайтын қасиеттердің кенеттен өзгеру туралы ойды білдірді. Сондықтан Корженевский – Де Фриз мутация теориясы деген дұрысырақ болады.

 Алғашқыда мутация теориясы тұқымқуалайтын белгілердің фенотипте көрінуіне көңіл бөлді, мутациялардың көріну механизміне назар аударылмады десе де болады. Х. Де Фриз анықтамасына сәйкес мутация дегеніміз - организм генотипінің, яғни хромосомалар мен олардың құрамды бөліктері - гендердің өзгеруіне байланысты кездейсоқ пайда болатын, тұқым қуалайтын өзгергіштік. Хуго де Фриздің мутация теориясының негізгі ережелері:

1.  Мутациялар белгілердің дискреттік өзгерістер ретінде кенеттен пайда болады

2.  Жаңа формалар тұрақты.

3. Тұқымқуаламайтын өзгерістерден айырмашылығы, мутациялар үздіксіз қатарлар құрмайды, белгілі бір ортаңғы типтің айналасында топталмайды. Олар сапалы өзгерістер.

4.  Мутациялар әртүрлі тәсілдермен көрінеді және пайдалы және зиянды болуы мүмкін

5.  Мутацияны табу ықтималдығы зерттелген дарақтар санына байланысты.

6.  Ұқсас мутациялар бірнеше рет пайда болуы мүмкін.

Ерте кезеңнің көптеген генетиктері сияқты, Х. Де фриз мутациялар жаңа түрлерді дереу тудыруы мүмкін деп қате ойлады, яғни табиғи іріктеуді айналып өту арқылы.

 Х. Де Врис өзінің мутациялық теориясын әртүрлі Oenothera-дәң әр түрлі түрлерімен эксперименттер негізінде жасады. Шындығында, ол мутация алмады, бірақ комбинативті өзгермеліліктің нәтижесін байқады, себебі ол жұмыс істеген нысандар транслокация бойынша күрделі гетерозиготалар болып шықты.

 Мутация пайда болғанын дәлелдеудің құрметіне В. Йогансен тиесілі, ол тұқымқуалауды үрмебұршақ пен арпаның таза (өздігінен тозаңданатын) сызықтарында зерттеді. Алынған нәтиже сандық сипатқа - тұқым массасына қатысты болды. Мұндай белгілердің өлшенетін мәндері белгілі бір орташа мәннің айналасына таралып міндетті түрде әр түрлі болады. Осындай қасиеттердің мутациялық өзгерісін В. Йохансен (1908-1913) анықтады. Бұл факт H. De Vries (3-тармақ, H. De Vries-ның мутация теориясы) ережелерінің бірі болып табылады.