👈 қаріп өлшемі 👉

Көркем-сурет туындылары мен мүсіндер


Балаларға

арналған танымдық

УДК 73/76 (031.053,2)

ББК 85.1я2

К 69

Ке+есшісі – Н<рпейіс Б. К., өнертану ылымдарыны+ кандидаты.

К 69

КӨРКЕМ-CУРЕТ ТУЫНДЫЛАРЫ МЕН М СІНДЕР – Алматы: «Аруна»

баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балалар а арнал ан танымды! энциклопедия».

ISBN 9965-26-438-4

 Хал ымызда «Ізденген жетер м рат а» деген дана сөз бар. Я ни, әр нәрсені білуге талпынып, білімні тере іне бойлау адамды кемелдікке жеткізеді, рухани байыта- ды. Д"ниеде балалар т"сіне бермейтін жәйттер көп-а . Өмірді жете таны ысы, бәрін біл гісі келетін олар «Ол кім?», «Б л не?», «Неліктен?», «'айда?», «'ашан деген тәріз ді с ра тар а жауап іздеп, бір тыным таппайды. Оларды осылайша ізденімпаз- ды танытуы таби и за дылы .

 Осы орайда, балалар а ба ыт-ба дар сілтейтін т"рлі танымды әдебиеттерді көмегі аса зор екендігін ескере келе, кішкентай о ырмандарды білуге деген штар- лы ын ана аттандыру "шін «Аруна» баспасы «Балалар а арнал ан таным ды энциклопедия» топтамасын сынып отыр. Сан алуан та ырыпты амтитын энциклопедиялар балаларды жан-жа ты кемелденіп, білімін тере дете т"суіне, өзі өмір с"ріп отыр ан ортаны ыр-сырын тану а, алыс-алыс өлкелерге иялында саяхаттау а көп көмегін тигізеді деп сенеміз.

УДК 73/76 (031.053,2)

ББК 85.1я2

ISBN 9965-26-438-4 ISBN 9965-26-435-Х

© «Аруна ltd.» ЖШС

КІРІСПЕ

 Тас асырында гірге салын ан су рет- терден бастап б гінгі алып м сіндерге дейінгі өнер т рлері – адамзат өркение- тіні бір бөлігі. Өнер көп технология-

лы өзгерістерге шырады, тіпті ал аш-

ы шеберлерді гір абыр аларына су рет сал анын, ал сурет салу а және

м сін жасау а тас, а аш, саз, ауырсын, те із ба алша тары секілді заттарды пайдалан анын көз алдымыз а елестетуді өзі иын.

Шеберлер сурет салу мен м сін жасауды сан

алуан тәсілін ме герді, рпа тан рпа а алыптас ан рдістер с лулы пен иялды өлшеусіз әлеміні алдында сан былды.

 Кескіндеме өнеріні бірнеше т рге бөлінуі – б л өнерді әлем ні әр т кпірінде өзіне сай ерекшеліктерімен дамып, алыпта суына байланысты. Кескіндеме секілді м сін өнері де б кіл әлемде өнер

с йгіштерді зор ы ыласына бөленді. %олдары ызда ы кітап

о ырманды кескіндеме және м сін өнері әлемімен таныстырады.

 Әрт рлі кезе дерде өмір с рген сан илы өнер мектептеріні болмысы, ерекшеліктері және бір-біріне әсері о ырманды бірден баурап алады.

Кескіндеме ж˙не м сін өнері деген не?

 Сурет салу және м сін жасау – тарих а дейінгі есте жо ерте дәуірден бері адамзатты өз ойын білдіруді өзіндік бір ралы. Кес кіндеме дегеніміз таби и немесе ойша салын ан бедерді бе тін әдемілеп ретке келтіру шін сырлы бояумен әрлеу. #йді суретін салу – Ежелгі Грекия мен Орта асырлы Еуропада беле ал ан.

 Суретші ой а ал анындай әсер ету жо- лында көп нәрсе олданады. Мысалы, бетіне пигмент (өсімдік не жануарлар

а засынан алын ан бояу) яки сыр, т.б. жа у. Олар өзін, өзіні болмысын, мен- дігін көрсету, білдіру шін фреска ( и- маратты абыр асына сыла ы кеп пей т р анда салынатын сурет), акварель (су а езілетін бояу), майлы бояу секілді

әрт рлі нәрсе пайдаланады. Кескіндеме бас а өнер т рлерімен етене араласып

Эскиздеу (нобайын салу)

кеткен, оны ішінде м сін өнері, сәулет өнері және т.б. бар.

 М сін өнері – балшы тан жапсырып яки тастан ашап, т л а, бейне, бедер жасау өнері немесе ісі. Фигураны мәрмәрдан т таста шауып не бедерлеп, саздан ө деп, а аштан жонып немесе метал- дан йып жасау а болады.

Ертедегі суретшілер мен м сіншілер

дайларын, әміршілері мен айтулы

о и аларды ес керіп отыр ан. Ал б гінгі ше бер лер өзіне на ан нәрсені м сінін

ж а с а й д ы.

Á³ëãåíãå — ìàðæàí!

 Суретшілер сурет сал!анда нені е" көп

Мастихинмен* кескіндеу

$олданады?Олар көбіне азіргі заман ы ызы

Суретшілер негізінен кескіндеме өнеріні

  ралы саналатын фреска, акварель, майлы бояу, темпера, гуаш тәрізділерді

олданады.

4

та ырыптарды және бейне, лазер, пластмасса тәрізді нәрселерді пай- да ланады. Оларды арасында тә- жірибе жасау – ке етек жай ан.

*Мастихин – к рекшеге сас сурет салу

ралы.

Француз кескіндемесі

´àæàï äåðåêòåð

М'сін жасау

2002 жылы10 шілдеде Сотбис аукционында Ру- бенсті «С˙билер асі реті» деп аталатын картинасын лорд Терстон76,2 млн. доллар а сатып ал ан.

Леонардо Да Винчи XVI а- сырда сал ан «Мона Лиза» портреті Париж м$ра жа- йында 1804 жылдан бері са таулы.

Салын анына 17 мы жыл бол ан Ласкайяда ы ' гір су реттері 1940 жылы кез дей- со табыл ан. Оны жо ал ан ит терін іздеп ж'рген 4 фран- цуз бала ай бай а ан.

А аш ою

Бояу

Майлы бояумен ж$мыс

М'сін

Мата а ˙шекей салу

Көркем жазу

Åñ³¤å

ñà¢òà!

LigЕhtуtрaоkпe аeiдgаhtеa nd a hлaыlf mсуinрuеtтesшtoі reбacоhпEРarуtбhеfнroсm

саtнheалSuаnд.ы.5

Тарих бетіндегі өнер

 Тас асырында ы тас а салын ан суретт тастардан, таулы айма тардан және Еуро Аустралияны гірлерінен табылды. Ола көбінде піл, б! а, жыл ы және шибөрі се жабайы хайуандар бейнеленген. Ал Афри кішкене етіп жасал ан адам м сіндері көп Негізінен, арапайым фигуралар мен сыз

т ер жа р- р па мен Оларды і секілді Африкада табыл ан. сзы тар

ар ылы м сінделген әйел бейнелері жиі !шрайды. Оны тастан, с йектен, піл с йегінен және не саздан

Тас ал а

жасал ан т рлері бар. Шамасы, оларды ки т! мар ретінде пайдалан ан болса керек. Ау

иі бой- у

мен Тыны м!хитты о т стік аралдарыны байыр-

ы т!р ындары таби атта кездесетін а аш, тас,

а ашты абы ы, к нделікті т!рмыс б!йымдары мен ба алша (!лу абырша ы) секілді заттар ды өнер туындысы ретінде пайдалан ан. Суретті

еш андай тегістеп, жонылма ан жартас беті- не сала беретін бол ан. Ежелгі дәуір суретші- лері б!л бейне, м сіндерді өздеріні наным- сенімдеріне сай !дайына !лшылы ету шін пайдалан ан секілді.

Тас ал а

Керамика

саздан жасал ан

б йымдарТаста ы бейне

Жартаста ы сурет

 Суретшілер ˙детте сурет сал анда нені пайдалан ан?

Тыны м!хит аралдарыны т!р ындары сурет салу

  шін а аш абы ынан жасал ан материалдарды пайдалан ан. Оны сурет,

ою-өрнек салып әшекейлеп, безендіру шін бояу немесе саз олдан ан.

6

Пілді" азу с#йегінен жасал ан м#сін

Тас ашау өнері

Жартаста ы сурет

Ежелгі адамдарды!

ралдары

Саздан жасал ан ман т рлері

Адамны! дамуы

´àæàï äåðåêòåð

Ежелгі адамдар бояу алу

шін т рлі-т сті тастарды

гітетін бол ан.

ауырсын б йымдар Гавай аралдары т р ындары ара- сын да жа ары ба а лан ан. Сар баздар дайлары бей- неленген ауырсын та ып ж ретін бол ан.

Шы ыс аралдарында ы м - сін дерді! биіктігі 21 метрге жетеді.

Көптеген байыр ы т р ын- дар денелеріне уа ытша

˙ше кей сурет (та туировка) са лып ж ретін бол ан.

Ежелгі адам

Åñ³¤å

ñà¢òà!

 LighТtаtсak eасeыigрhыt and м aсіhнaдlfерmіiнnіu teбsасtoым бөлreігaіcкhөEлaеrмthі fшroаm ын адам бtеhйeнSеuсnі .болып келеді.

7

М сін жасау өнері

Мәрмәр– м сін жасауда адамдар жиі

олда т сі,

атын е атты ба алы тас. Мәрмәрды

рамы әрт рлі бол анмен, м сін жасауда

М сін жасау

тек а мәрмәр ана олданылады.

Та ы бір жиі олданылатын материал

 – ола. ола бас а метал т рлеріне а- ра анда жылдам ериді және суы анда тез атады.

М сінді әрт рлі тәсілмен жасау а болады. М -

сінні бедерін шы аруда ж мса саз пайдаланылады. Сондай- а , атты затты, мысалы, тасты кертіп те бедер жасауды жолдары бар. Ал оладан м сін ю шін, гипс ажет. Ыл ал гипс кепкенде, тас болып атып алады. Содан кейін одан

«өзек» деп аталатын гипс м сін жасалады. Ол жасалып біткен со о ан жа а ыл ал т рін осады. Әбден кепкеннен кейін,

ат ан алыпты кесіп, екіге жарады да, өзектен алады. Оны ішін балауызбен толтырады. Екі бөлікті айтадан өзекпен

осады. алып ыздырыл ан кезде ба- лауыз ериді. Бал ып т р ан ысты ола

алып пен өзекті арасына йылады.

ола суы ан со , м сінді алу шін гипсті жару керек. оламен атар, темірден де м сін жасалады.

Á³ëãåíãå — ìàðæàí!

 М˙рм˙рдан м сін алай жасалады?

 М сінші мәрмәрдан өзіне керекті форманы жасау шін бал а мен

  ашауды пайдаланады. А ырындап ашап және б р ылап мәрмәр тасты

алыпты кескінге, әдемі келбетке айналдырады.

8

Балшы тан м сін жасау

А аш ою

Саздан м сін

жасау

М сін жасау

аштан м сін асау

М˙рм˙рдан м сін жу

"о а м сін

Åñ³¤å

ñà¢òà!

LightМtakәeрмeiәgрht and мa hсaіlнf mдеinкuөtбeіsнtеo rбeаaсchпEеaнrtкhеfуrдoеm бейtнhеeлSеuнnе.ді.

9

ытай көркем

Көркем жазуды ызы ы

 Көркем жазу грекше«каллиграфия», арабша«х сни-хат» (с лулы , әдемілік, көр кемдік, жа сы сапа деген ма ынаны

бе реді) –– аны , әдемі жазу өнері. Көркем

жазуы

Казу

еберлері ыл а лам мен сияны

иі олданады, кей де алам немесе жалпа ш ты ауырсынмен де жазады.

Ислам елдерінде көркем жазу

 өнеріне "лкен кө#іл бөлінген. $ ран және мемлекеттік мәні бар жазбалар "шін арнайы әшекейлі жазу т"рі олданыл ан. VІІ а- сырдан бастап ол «Куфи» деп аталды. Араб мәдениеті тарихында ата ты шаирларды# кітаптарын көшіріп, халы а олжазба к"йінде таратушы – х сни-хатшыларды# (полиграфтарды#) ыз- меті де жо ары ба алан ан. Ислам діні тірі жанды бейнелеуге тыйым сал ан. Дегенмен, $ ранда сурет салу а арсы пікір ай- тылма ан. Көркем жазу діни мінәжат орны – мешіттерді сәндеу ісін де жиі олданылды. Безендірілген имарат абыр алары көр- кем жазуды# орны ерекше екенін көрсетеді.

 Көркем жазу +ндістанда, $ытайда, Жапония- да жа сы тара ан. $ытай жазба тілі «Иероглиф» деп аталатын, ой немесе зат білдіретін та#балар ж"йесінен т рады. Классикалы "нді тілі – сан- скрит те көркем жазуды пайдаланады. Оны# негі- зі Деванагари әліп биінен шы ады.

Á³ëãåíãå — ìàðæàí!

 өркем жазу ерлері олданатын

негізгі рал а не жатады?

Көркем жазу шеберлері негізінен алам мен

ыл аламды пайдаланады. $аламны# шы тік те, дө#ес те болуы м"мкін.

10

ран олжазбасыны бір беті (XII ., Андалузия)

Сун ˙улеті кезе індегі

ытай көркем жазуыны

лгісі (1051 1108 жж.),

а ын Ми Фу олта басы

Араб көркем жазуы

Көркем жазу өнеріКөркем жазу өнері

´àæàï äåðåêòåð

Дене. Тыныс. ыл алам

асиетті ран араб тілінде

˙демі көркем жазу лгісімен жазыл ан.

Жалпа ыл аламды көр- кем жазу өнерінде жазу жазылатын пара ты бояу

шін пайдалан ан.

XV XVI асырларда Еу- ропада кітап беттері л кен

˙ріптермен көркем жа зу л- гісінде жиі бе зен дірелетін бол ан.

Жапон көркем жазуы іш пыстырмайды

Åñ³¤å

ñà¢òà!

Ескі дәуірлерде

аLуiыghрtсtыakнeнeыig h t шanыdн

пышaаh aпlfеmн i nшutкeіsрtлoеп, көрreкaеcмh Eжaаrtзhуf roшmін

олthдeаSнu nа.н.

Көркем жазу

ралдар

Араб көркем жазуы

А ылшын көркем жазуы

$нді көркем жазуы11

анатты жыланны басы

Ежелгі

американды тарды өнері

 Америка Солт стік және О т стік р- лы тарды ос анда өте лкен. Со ан орай, көркем өнер туындылары да алуан т рлі.

 О ан ай ма та ы басым әлеуметтік ж йе тікелей әсер ететіні аны . Ескі дәуірлер- де өнер де өркениетті салт-дәст ріне, мә-

 дениетіне байланысты болды. Б.д.д. 1200 – 4 жылдар аралы ында ы мексикалы тар жа-

са ан м сіндер бір ө кей домала ша болып

келеді. Мексикада 3 – 10 жылдарда жасал ан м сіндер ді

ерекшелігі төртб рышты, арасында д Көгалды, шал ын айма тарда, негізі тіршілік етті. Олар бір жерде за

т ра тап алмайтын. Сонды тан оларды өнер туындылары же іл әрі алып ж руге ы айлы болды. Көшпен ді лер шін а аш ою көрнек- ті іс болып саналды. Пішін, бетпер- де, та ы бас а сәндік б йым жасау

алып а аштарды кескен. Ежелгі мәде дасыны бірі бол ан Орталы Амери

омала тары да бар. інен, көшпенділе р

Тотем-ба ан

 шін ниет о р

када ы Майя

халы тарыны к р делі жазбалармен ө рнектелген алып

м сіндері, сурет жазбалары – дамы а лелі. Ежелгі Мек сика дәуірінен жетк

пира мид

н өркениетті дә- н анатты жы лан

сы өнерді та ы д а

Á³ëãåíãå — ìàðæàí!

бір а жа былады.

ып лгісі болып та-

 Тотем- ба ан деген не?

 Б рын жергілікті амерканды тар өзіні ата -абыройын көрсету

  шін на ыштап безендірілген ба ан т р ызатын бол ан. Әр ба анды жеке бір а ашты ді інен

жаса ан.

12

Маржанмен безендірілген сөмке

Майя өркениетіні д˙лелі

Маржанмен безендірілген сөмке

Åñ³¤å

ñà¢òà!

LigАhtмtеaрkиe кeаigнhыt and

солтa hсaтlfіmк-iбnаuтteыs сtoында

әreлaіcкh Eнaгrеthдfеrйoіmн тотthеeмS-uбnа. ан жасалады.

Маржанмен безендірілген сөмкелер

´àæàï äåðåêòåð

250 900 жылдары ежел- гі м˙дениет ордасыны бі- рі бол ан Майя өркениеті Мек си када өз өне ріні көп

л гі сін алдыр ды.

Б.д.д. 1200 400 жылдар аралы ында ы Ольмектер м˙дениетіне жататын тас- тан салма ы 20 тон на а дейін жететін алып бас тар

ашап жаса ан.

"абыр а а сурет салу «"а- быр а кескіндеме өнері» деп аталады. Діни т сініктен шы ан өнерді б%л т рі Орталы Америка өне ріні бір бөлігі болып табылады.

Ацтектер (˙стектер, науа)

Мексикада ы ндіс хал-

ы ертеректе абыз дарды бетпердесін көгіл дір а ы - пен (бирюза) ˙ше кейлейтін бол ан.

/ндістерді лашы ы Вигвам

"анатты жылан пирамидасы

13

Жапон суреті

ытай ж˙не жапон өнері

  ытай м сін өнері ерте дәуірлерден-а сан алуан

  лгісімен танымал. ытай өнеріні әр илы стилі к шті

әміршілерді ы палымен дамы ан. Олар ыш б йымда- ры ны сәнді лгілерін жасаумен атар, жібек шілтер және орама а аз беттеріне әсем суреттер салатын бол ан. Сурет сал анда сия мен сулы бояу т рлерін пайдалан ан.

  ытайлар м сін жасау шін 3000 жылдай о пайдалан ан. Сондай-а , олар ш т сті керами жасап, артынан әсемдік шін оны шы ылтыр

аптайтын бол ан. Жапонияда ы ертеректегі м сіндерді басым бөлігі саздан жасал ан.

Олар«Дож» деген атпен жа сы тара ан.

М ндай м сіндер шы ылтырмен апталма ан.

 ланы да мика

н

.

Жапонды тар шін имараттар мен м сіндерді і ж а- сау ісінде оны жасайтын материал рамыны таби и бол аны өте ма ызды саналды. Дайындал ан шикізат

рамын көрсете білу шін имаратты немесе м сін- ні белгілі бір бөлігін боямай, ашы алдыр ан.

Ж рт назарын аудару шін жеке бір ж мысты әрт рлі бөліктері асимметриялы (бөліктерді бір-

біріне сай келмеуі) т рде жасалатын бол ан. Себебі,

тосын нәрсе сырт көзге бірден бай алады. Жа-

Á³ëãåíãå — ìàðæàí!

Орамада кескіндем

өнері деген не

Орамада ы кескіндеме – ы тай кес- кіндеме өне рі ні бір т рі. Әдетте, пат- ша сара йын да ы өмірді бейнелеген.

Орамалар өзінше кескіндемелік кітап

ызметін ат арды. Онда суретші өзі- ні ал ан бар әсерін дербестеп, са бөлшегін көрсете алды.

пондар, әдетте, әйел,

с, г л және таби ат көрініс терін сал анды

нат ан.

14

Жапон суреті

ытайды

  ола ыдысы

 Жапон кескіндеме

өнері

Безендірілген

ытай керамикасы

Айда(ар м сіні

Жапон кескіндеме өнері

Будда м сіні

ытай кескіндеме өнері

Жапон бетпердесі

Åñ³¤å

ñà¢òà!

 Light take eight and Айaдhаa lfаmрinu teыsтtoай мәreдaеcнhиEеaтrtіhндfrеoкmе

тараth аeнSuтn . л а.

15

Гректерді , римдіктерді ж˙не африкалы тарды өнері

Гректер адам дене пішінін өте жа сы білген. Сонды тан адам

м сі нін жасауды ас ан шеберлері гректерден шы ан. Олар жа- са ан м сіндерді «тірі адам екен» деп аласы . С лулы ты жо а- ры ба ала ан шеберлер сымбатты т л алар жаса ан. Гректер м сін жа са анда оланы көп пайдалан ан. Оларды кескіндеме өнерінен бізге жеткені өте аз. Біразы вазалар мен мыраларда са тал ан.

Римдіктер де өнерге өте жо ары ба а берген. Олар грек өнеріне та

ал ан. Б л ы пал римдік б йымдардан жа сы көрінеді. Олар фреска жасауды немесе абыр а а сурет салуды және мозаика өрнектеуді жа сы білген. Ау атты римдіктер йлерін мозаика- мен өрнектегенді нат ан. Римде лкен йлерді абыр аларына тарих а байланысты, а ыз бойынша және таби ат

көрінісіне арнал ан сурет салу ке тара ан.

 Ежелгі африкалы тар да б л т р ыда ешкім нен алыспа ан. Оларды олынан шы ан

а жап б йымдар жасау шін көптеген мате- риал дарды пайдалан ан. Өз өнер туындыла- рын а аштан, к йдірілген ыштан, саздан жә

металдан жаса ан. Африка өнеріне де әрт рлі м сін, сән дік бетперде және діни б йымдар ж жа сы дамы ан. Бетпердені билегенде, салтан кештерде та атын бол ан.

Á³ëãåíãå — ìàðæàí!

рлі

 асау атты

Фриз деген не?

*андай да бір имарат ты немесе ибадатхананы с- ті не орнатыл ан м сін

«Фриз» деп аталады. Фриз- ді жо а р ы бөлігі төменнен кө ріне тіндей болып шы ып т рады. Парфенон – ата ты грек ибадатханасы, фриз-

ді ажап лгісі болып та- былады.

16

Мозаика

 Гректі Венера Милосская

м сіні

Грек бетпердесі

Гректі м сін өнері

Африканы а аш м сіндері

Африка кескіндеме өнері

´àæàï äåðåêòåð

Африкалы м сіндер, негі- зінен, к йдірілген ыштан жасал ан. М ндай м сіндер Алжирден табыл ан.

Парфенон ибадатха насы – е ата ты храм. Ол 7000 жыл б рын Афиныда т р-

ызыл ан.

Римдіктер е ал аш болып фресканы абыр а кес- кін деме өнерін ж˙не мо заи- каны шы ар ан.

Африканы а аш м сінде- рін шеберлер билеп ж ріп жаса ан деп есептеледі.

Африка бетпердесі

Африканы а аш м сіндері

Африканы

а аш м сіндері

Åñ³¤å

ñà¢òà!

Африкада, Бенинде Lig hоtлtaаkмe eсigінhtгеand тaеhкaкlfоmроinлuьte sаtнoа тreаaпcсhыEрarыthс fбrеoрmе алатthыeнSбuоnл. ан.

Африка өнері

Рим өнеріРим өнері17

Буддистерді , нділерді ж˙не мысыр- лы тарды өнері

Буддизм %ндістанда 2500 жыл б рын пайда бол ан. %ндістаннан

ытай а және бас а көптеген елге тара ан. Будда м сіндері мен киелі жазбалары ытайда, Таиландта, Пәкістанда, Ау анстанда, Жапонияда, Индонезияда, Бирмада, та ы бас а көптеген Азия елдерінде табыл ан. Будданы тас м сіндерімен атар, а аштан, металдан және алтыннан жасал ан т рлері де бар.

Индуизм %ндістанда 5000 жыл б рын г лденген. Индус өне-

ріні басты та ырыбы – дайлар мен дай аналарды өм р .

Со ан сай, м сін және кескіндеме өнері дайлар мен дай аналарды әрт рлі бейнелерімен тікелей байланысты.

Будда, нді ж˙не мысыр кескіндеме өнері

 Мысырды м сін және кескіндеме өнері адам кейпі ні сан алуан т рін ал а тартады. « дайларды риза ыла- мыз» деп сенген мы сырлы тар тас пен металдан те ес- тіру есебін пайдаланып, арапайым м сіндер жаса ан.

Олар патша ибадатханаларыны абыр аларын та би-

ат көрінісімен немесе ызметшілер бей неленген м - сіндермен безендірген. Патша айта д ниеге келгенше, сол м сіндер оны со ында еріп ж реді деп илан ан.

Á³ëãåíãå — ìàðæàí!

Индустарды Шива

дайыны билеп ж рген бейнесі нені білдіреді?

Расында да, Шива

  дай көбіне билеп ж р ген ында бейне ленеді. Ши ваны жара у ды жә не жоюды бас ара- ы ны на сенген нділер оны өмір мен өлімге себеп ші деп есептеген.

 Я ни, ол әлем ар ылы а ып жат ан энергияны символы санал ан.

18

Будда кескіндеме өнері

Будда м сіні

нді кескіндеме өнері

Мысыр кескіндеме өнері

Åñ³¤å

ñà¢òà!

Будданы ола м сіні

ытайда ы кейбір

гір ибадатханалар т гел Будда бейне- сімен толты-

рыл ан.

ндіні ранголи ( йді ішкі абыр аларына ж˙не тазартылып, тегіс телген кіре- беріске салын ан

ою-өрнектер) өнері

Мысыр м сіні

19

Будданы ола м сіні

Еуропалы тарды айта өркендеу д˙уіріндегі өнері

 Орта асырларда кескіндеме және м сін өн жілде(діни наным бойынша дайды әмір

ері Ін- ірімен

көктен т скен төрт кітапты бірі) жазыл ан о нио и-

аларды баянда ан. Суретшілер мен м сінші ншілер

шы найы көріністі беруден б рын, тарихты ж жет кі-

Мона Лиза

зуді жолдарын көбірек ойлайтын еді. Сонд ма ызы зор екенін білдіру шін Иса пай амб тым лкен етіп берілген. Өнер туындысы ай-

ды тан бар

ын көрініп, есте жа сы алуын көздеген суретшілер

т с терді молынан пайдалан ан. Шеберлер шіркеулерді безендіргенде де терезе әйнектерін т рлі-т сті ыл ан. Византияны 500 – 1400 жылдарда ы өнерінде Иса- ны , әулиелерді және императорларды алтын бейне- ле рі көп кездеседі. ХV асырдан бастап Еуропа басынан

айта өркендеуді (ренессанс) өткерді. Б л өнерді жа-

аша, ты идеялармен жандану кезе і болды.2айта өркендеу Ежелгі Грекия мен Римні өнеріне, әдебиеті мен сәулет өне ріне негізделді. Жа аша өнер көлем, өлшем және о и алар т р ысынан шына-

йы а жа ын еді. Я ни, к нделікті өмір сах- наларын бейнеледі. Б л кезе де Ра фаэль,,

Леонардо да Винчи

Леонардо да Винчи секілді суретші лер ереке

көзге т сті.

Á³ëãåíãå — ìàðæàí!

Давид м сініні не ажабы бар?

Микеланджело жаса ан Давид 2айта өркен деу дәуіріні бі ре гей ту ын- ды сы болып сана ла ды.

Б л – Микеланджелоны олы нан шы -

ан ажап д ниені бірі. М сін Інжілдегі Давид (Дәуіт) патшаны бейнелейді.

20Афины мектебіндегі пікір

айшылы ыны көрінісі

Әшекей ˙йнекті терезелер

Давид Микеланджело

Åñ³¤å

ñà¢òà!

Li«gБhtаtрaоkкeкeоig»hдt еaпnd атaаhлaаlfтmыinнuөteнsерtoді сәrнeдaіcкh сEтarиthлfіr1o6m00 жылдаtрhыe SИuтn.алияда

пайда бол ан.

Давид бейнеленген пошта маркасы

Афины мектебі

Еуропа өнері

Леонардо картинасы

Еуропа м'сін өнері

21

Бояу ж˙не баспа өнері

 Әр келкі жерге жа у а болатын сан алуан сыр, бояу т рлері бар. Көбіне көп бояуды

к непке, абыр а а немесе гипске жа ады.

Т рлі-т сті палитра

 Әрбір т сті өзіне тән ре і болады. Осындай екі не одан да көп т сті араластырып, кез келген адам бас аша

жа а бір т с шы ара алады.

 Жасанды және синтетикалы (химиялы к рделі оспалар ара- ластыру) бояу т рлері пайда болмай т$р ан ерте кезде адамдар белгілі бір т сті жасау шін әрт рлі өсімдікті, а аш абы ын, тасты, т.б. пайдалан ан. %нта тал ан көк тас (лазурит) ашы жылтыр көгілдір т с шы аруда ажетке жара ан. Ал ызыл ре жа сау шін «киноварь» аталатын ызыл т сті минералды $нта та

ан. Әбден $са тал ан малахит (ашы жасыл т сті минерал) жасыл т с жасауда пайдаланыл ан. Осындай $нта т рлерін су мен же- лімге араластырып, акварель бояу жасау а болады. М$ндай бояу тез кебеді. Ал оны маймен араластырса, онда а ырын кебетін бо- лады. Майлы бояу т рлері /айта өркендеу дәуірінде ке танылды.

 Сурет салуды алуан т рлі стилі, техникасы бар, соны ішінде бастыру ар ылы сурет салу да ке тара ан. Жапон өнерінде ХVII – XVIII асырларда лкен өзгерістер орын алды, ксилография (а аш-

а ойып өрнек салу) пайда болды. Жапондар к нделікті өмірді не- ме се театрландырыл ан сахнаны көрсету шін техниканы осы

т рін пайдаланды. Бастырма әдісі ар ылы салын ан м$ндай сурет тер әуелі кітап безендіруде олданылды. Алайда, б$л өнерге ж$рт

ызы ушылы ы арт анда, баспагерлер оны жеке шы аратын бол-

ды. Б$л суреттерде әйелді , ата ты адамдарды , $сты , жануарды

Á³ëãåíãå — ìàðæàí!

Укие-э деген не?

Укие-э – жапон ксило- графиясыны бір т рі. Ол ХVII – ХХ асыр лар- да жа сы дамы ан.

«Укие-э» ксилография- сы, әдет те, «су да ы әлем- ді» бей не лей ді. Оны

ал аш кітап бе зен діруде пай далан ан.

22

және таби ат көріністеріні , т.б. кескіндер бедерленді.

ыл аламдар

Жапон кескіндеме өнері

Ксилография

Ксилография

)олта ба

)олта ба ар ылы салын ан сурет

Т рлі-т сті палитра

Майлы бояу тюбиктері

Сурет салатын пара

)ыл аламмен сурет салу

Әрт рлі т сті араластыру

Сурет салу23

азіргі м сін өнері

Заманауи өнер

 Батыс өнері ашан да заман а сай өзге- ріп отыр ан. Алайда, ХІХ асырдан со ол т бегейлі өзгерістерге шырады. Б л өзгерістер фотосурет ойлап табыл ан со орын алды. Олар суретшіні ал а а рап, өткенні дәст рін б зып, жа ашыл ой, пікірлерін іске асыруда ы ой ж йесіне

әсер етті. Кубизм, импрессионизм (ХІХ а-

сырды екінші жартысы мен ХХ асырды басында өнерде пайда бол ан а ым, негізінен суретшілерді өмірінен ал ан өткінші әсері мен сәттік кө іл-к йіне рылады), коллаж және дерексіз ым

осы ойлау ж йесіндегі өзгерістерді тікелей нә лып табылады. Пабло Пикассо, Клод Моне, По занн және Анри Матисс секілділер азіргі өнер- де өзіндік ізін алдыр ан есімдер атарынан ата ла ды. М нымен атар, шеберлер өнердегі та ырыпты да өзгертті. Кей суретшілер өзіні т сінде көргендерін салу а тырысты. Енді бі- реулері жалпа ыл аламды пайдаланып, ішкі сезімдерін бейнеледі. Уа ыт өте келе шеберлер өнерді жарнама, кино және теледидар ар ы-

лы мол табыс көзі ретінде пайдалана бастады. Норвегиялы Эдуард Мунк, мексикалы Фре- да Кане жә не ис паниялы Сальва дор Дали

есім дерін де жа а

дәуір өнеріні та н

тижесі бо- ь Се

ер- н

і

мал

Á³ëãåíãå — ìàðæàí!

Поп-арт деген не?

1950 – 60 жылдары көптеген суреткер- лер азіргі өнер лгі- ле рін, мәселен, ки но ж л дызын, ар да ты т л аны, т.б. шы ар- ма шылы та ырып ретінде та дай бас- тады. Олар а зіргі

өмірді зерттеуді ма сат етті. Міне, өнер- ді осы т рі «Поп-арт» деп аталады.

24

суретшілері ретіндее атау болады.

Коллаж жасау

Адам ж зіні м сіні

Сюрреалистік (тылсым шынайылы ) кескіндеме өнері

Есті орны тылы ы, Дали

&азіргі заман кескіндеме өнері

А аш м сін

Сюрреалистік кескіндеме өнері

&азіргі заман кескіндеме өнері

´àæàï äåðåêòåð

Импрессионизм кез кел- ген о и аны ˙серін аша отырып, біра о и аны өзін көрсетуге бар майтын өнер т рі.

Коллаж негізгі мате- риал а а аз иын ды ла- рын немесе бас а н˙рсе- лерді жапсыру ар ылы жа салатын туынды.

Сюрреализм «Басымыз

алай ж#мыс істейдіде ген ойды негізге ал ан өнер т рі.

Өнер туындысы ретінде

ойыл ан ˙деттегі б#йым

«Реди-мейд» деп аталады.

Åñ³¤å

ñà¢òà!

Пабло Пикассо кескіндеме өнеріні «Кубизм» деп аталатын жа а стилін ашты.

Сальвадор Дали

Адам м сіні

&азіргі заман м сін өнері

Заманауи өнердегі бастыру ар ылы салын ан сурет

25

Мысы ты м сіні

Барбара Хейвортты дерексіз м сіні

Дерексіз өнер

(aбстракционизм)

 Дерексіз өнер т рі формалар, өлшем- дер, сызы және т с ар ылы ой салу-

 ды көздейді. Ол адамды, жан-жануарды, таби ат көрінісін, с, та ы бас а осындай

шынайы өмірді еске салатын нәрселерді көр-

сетуге тырыспайды. Форма мен кескін т рлері имарат, кітап, т.б. сәндеу ісінде олданылды. Т с пен форманы дерексіз өнерде алар орны ерекше.

 Кескіндеме өнеріні та ы бір т рі бар. Ол «Тамшы» графикасы деп ата лады. М нда кенепке ыл алам тимейді. Бояу көбіне жер ге төселген кенепті стіне төгіледі.

 1930 жылдары Александр Кольдер бөліктері желмен оз алып т ратын м сін жасады. М ндай м сіндер « оз алмалы м сіндер» деп аталады.

Барбара Хейворт м сін жаса анда лу абырша ын, тас және

жапыра т рлерін пайда- ланып көруді ойлады.

Әлде принтер драйверіні

ателігі ме?

Á³ëãåíãå — ìàðæàí!

  оз алмалы м сін деген не?

оз алмалы м сін

бір неше бө лік тен - ра ла ды. Б л бөлік те р жел со анда оз а ла- ды. Але ксандр Каль- дер – оз алма лы м - сін ні ата ты ше бері.

26

Дерексіз өнер. Бастырма

˙дісімен салын ан сурет.

Дерексіз өнер. Бастырма ˙дісімен салын"ан сурет.

Åñ³¤å

ñà¢òà!

Дерексіз өнерге жататын ал аш ы көркем-сурет туындыларыны бірін орыс суретшісі Василий Кандинский сал ан.

А"аш м сін

Дерексіз өнер туындысы

Дерексіз кескіндеме өнері

Дерексіз өнер. Бастырма ˙дісімен салын"ан сурет.

Дерексіз өнер м сіні

Дерексіз өнер м сіні

27

Будда м сіні

Алып м сін жасау өнері

 Алып, өте лкен м сіндер, негізінен, тастан және металдан жасалады. Б л материал т р- лері ауа райы шартына, ысты а және аяз а айтарлы тай төзімді болып келеді, б зыла

оймайды.)за уа ыт а төтеп бере алады. Адамдар ежелгі дәуірлерден-а андай да бір той а немесе сыйлы бір т л аны рметіне арнап лкен м сіндер жасап келген.

 Ерте кездерде дайлар мен дай аналар- ды мейірімін алу шін, көбіне алып м сіндер жасал ан. Пирамидаларда ы м сіндер – алып м сін т ріні е тамаша лгілері.

+лкен өнер туындылары, негізінен, адам көп

жиналатын әрі жо ары ба алайтын саяба тарда немесе орта лы көшелер де орнатылады. М ны б дан бас а да ма саты бар. Мәселен, сондай жерлерге адамдарды көп келуін амтамасыз ету. Нью-Йорктегі (А6Ш) лтты ес- керткішке айнал ан алып Азатты м сінін, Бразилияны Рио де Жанейро аласында ы Иисус Христос м сінін, аме- рикалы Клас Ольденбургты Миннеаполистегі М сіндер саяба ында ы ж мысын алып, м сін жасау өнеріні басты

лгілері ретінде атау а болады.

Á³ëãåíãå — ìàðæàí!

Азатты м сіні

 Биіктігі жа ынан лемдегі е

лкен м сін

айсысы?

Әлемдегі е биік м сін – «Отан-ана» м - сіні. Евгений Вучетич бетоннан жаса ан б л м сін Ресейді Волгоград аласында

орналас ан. Оны жалпы биіктігі – 85 – 87 метр, салма ы 8 мы тоннадан астам.

Мысыр м сін өнері

28

Рон Мьюек жаса ан алып

«Бала ай» м сіні

Брест амалыны ішіндегі алып м сін

Берлиндегі кітаптарды алып м сіні

´àæàï äåðåêòåð

Роберт Смитсонны «Шиыр- шы айла жолы» жер ге ор- натыл ан алып рылыс, оны зынды ы – 457 метр, ені – 4.6 метр.

Осыдан 1000 жылдай б - рын, Перудегі бір жотадан

лкендігі футбол ала ына ба рабар кактус бедеріні не

шін ойып алын аны азір ешкімге бейм˙лім.

«Отан-ана» бетон конструк- циясы Екінші д ниеж зі- лік со ысты мытпау шін ор натыл ан ескерткіш.

Иисус Христосты 30 метр- лік м сіні Бразилияны Пор- тугалиядан т˙уелсіздігін ал-

аныны 100 жылды ме ре- кесіне арнап т р ызыл ан.

Рио де Жанейрода ы Иисус Христос м сіні

Åñ³¤å

ñà¢òà!

Рио де Жанейрода ы Иисус Христос

м сініні салма ы 1000 тоннадан асады.

29

Желая аша

Өнердегі жа а өлшемдер

 Технология дамып, өз туындылары- ны өмірі аншалы ты за болатынын ойлап, ала дап, бас атырмайтын су ре

ші лерді саны көбейді. Б ларды атарына ашы ауа астында д ниеге келген туындыларды жат ызу!а болады. М сінді, су- ретті аптап к н, жел, жауын, адамдар – бәрі-бәрі б лдіруі м м- кін. А!аштан, с йектен, кептірілген өсімдіктерден, ар дан

жа сал!ан м сіндерге таби!ат былысы әсер етеді. Белгілі бір мер зім өткен со , оларды ө і ашады. Дегенмен, бір а-

тар су ретші лер жапыра тан, г лден немесе жан-жануарды с йегінен уа ыт ша м сіндер жасайды.

Жапыра тармен сурет салу да өнерді ма ызды бір т рінен саналады. Жапо- нияда осындай жапыра тан жасал!ан м сін т рлері ке етек жая бастады. 'азіргі суреткерлер шы!армашылы-

!ын дамыту ма сатында камера, лазер, бейне, пластмасса, шыны тәрізді нәр- селерді пайдалан!анды жөн көреді.

 Енді бір атар суретшілер жа ашыл өнерді дамыту шін м сін және кес- кіндеме өнеріні материалдарын бірге пай далан!анды натады. Өнерді м н- дай т рі м сін және кескіндеме өнерін біте айнастырады.

Á³ëãåíãå — ìàðæàí!

 «Шы пен шөп» деген кескіндеме өнері бар ма?

Британды суретші Крис Парсонс щетка- ны пайдаланып, шы бас ан шал!ын!а аса зор бейнелер са ла тын көрінеді. Та аты сы-

мен салын!ан б л бейнелер, к н шы!ы сы- мен м лде жо болып кетеді екен.

30

Г лден жасал ан м сін

 Боял&ан жапыра

Алып асы пен шиені) м сіні, Клас Ольденберг

 Б та тардан жасал&ан м сін

´àæàï äåðåêòåð

Американды м сінші Эн- ди Голдзворти д ние ж зін шарлап, жапыра , та мыр, б та , г л, с йек, балшы ,

т.б. н˙рселерді пай дала нып, м сіндер мен көркем-сурет туындыларын жасайды.

1992 жылы американды Джеф Кунс «Г л к шік» м - сінін жас г лдерден, бо лат пен то пы ра ты пайдалана отырып жасады.

1976 жылы Кристо мен Жан-Клод «Желая аша» деп атал&ан 39 ша ы рым- ды оршауды а матадан жасады. Ол т йе өркеші-

не сас жо таларды көзге елес тетеді.

Джеф Кунс ж байымен

Боял&ан жапыра тар

 Боял&ан жапыра пен

 бастыру ар ылы алын&ан сурет

Åñ³¤å

ñà¢òà!

Әр келкі жапыра тарды пайдаланып, неше

т рлі ызы бейне жасау а болады.

Г лден жаса&ан к шікті) м сіні,

1992 жыл, Джеф Кунс

Пластик м сін31

АЙУ

Кіріспе……К……….3Ұ

Тарих бетіндеҚгі өнер6-7

Ф

ВЛҺ

М сін жасау өнері8-9

Көркем жазуды !ызы"ы10-11

%ытай ж˙не жапон өнері ……………………14-15Ч

ДӨ

Заманауи өнҢер …………………………24-25Ы

Ё Дерексіз өнер т рімен таныПсты!.26-27

Алып м сін жасау өнері ……………………….2І8-29 Ь

ЖР

Э

З ИТЯ


Құрметті оқырман! Файлдарды күтпестен жүктеу үшін біздің сайтта тіркелуге кеңес береміз! Тіркелгеннен кейін сіз біздің сайттан файлдарды жүктеп қана қоймай, сайтқа ақпарат қоса аласыз! Сайтқа қосылыңыз, өкінбейсіз! Тіркелу
Толық нұсқасын 30 секундтан кейін жүктей аласыз!!!


Кейінірек оқу үшін сақтап қойыңыз:


Қарап көріңіз 👇



Жаңалықтар:
» «Елімізде ескі несиелер кешіріледі»: министрлік өзгерістерді түсіндірді. 27.07.2022
» Кәрім Мәсімовтың шетелдегі 3 млн доллары елге қайтарылды 19.07.2022
» Түркістандық өртеніп жатқан ғимараттың төбесінен туды алып шықты 19.07.2022

Пікір жазу



Келесі мақала, жүктелуде...
Біз cookie файлдарын пайдаланамыз!
Біздің сайтты пайдалануды жалғастыра отырып, сіз сайттың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ететін cookie файлдарын өңдеуге келісім бересіз. Cookie файл деген не?
Жақсы