Табиғи радиоактивтілік. Радиоактивті сәулелену заңы. Физика, 11 сынып, презентация.

атом ядросының Альфа-, бета-, гамма-сәулелері

Радиоактивтілік.

Оқу мақсаты:

10.6.1.7 - альфа-бөлшектер, бета-бөлшектер және гамма-сәулелерді тіркеудің сәйкес әдістерін сипаттау;

10.6.1.8 - радиоактивтівтік ыдыраудың кездейсоқтық қасиетін түсіндіру;

10.6.1.9 - радиоактивтік таралуының табиғатын, салыстырмалы ионданушы әсерін және салыстырмалы ену күшін білу және түсіндіру;

10.6.2.1 - электр және магниттік өрістегі радиоактивті сәулеленудің ауытқу құбылысын түсіну және сипаттай білу;

Жетістік критерийлері:

Радиоактивті ыдыраудың кездейсоқ қасиеттерін біледі.

Радиоактивті ыдыраудың кездейсоқ қасиеттерін түсіндіре алады.

Иондалатын сәуленің әр түрінің табиғатын және қасиетін талдайды.

Радиоактивтік шығарылу үшін өту қабілетін бағалайды.

альфа-бөлшектер, бета-бөлшектер және гамма-сәулелерді тіркеу әдістерін біледі.

альфа-бөлшектер, бета-бөлшектер және гамма-сәулелерді тіркеу әдістерін түсіндіре алады.

Үй тапсырмасы

Элементар бөлшектерді ашқан ғалымдар

Джозеф Джон Томсон

Эрнест Резерфорд

Джеймс Чедвик

электрон

протон

нейтрон

Еске түсіріңіз …

1896 ж. - француз физигі Анри Беккерель не байқады?

1898 ж. - Мария Склодовская – Кюри мен Пьер Кюри қандай жаңалық ашты?

«Миіз қосылған пудинг» аналогиясы жөнінде не айта аласыз?

Атомның ядролық моделін кім ұсынды? Оны сипаттап беріңіз.

Зарядтың және массалық санның сақталуы дегеніміз не?

Химиялық элементтің атом құрылысын қалай көрсете аламыз?

1898 ж. - Э. Резерфорд сәулелердің 2 түрін анықтады: альфа – сәулелері және бета – сәулелері.

1900 ж. - П. Виллард гамма – сәулелерді ашты.

1902 ж. - Э. Резерфорд пен Ф. Содди радиактивті ыдырау нәтижесінде химиялық элементтің атомы бір түрден басқа химиялық элемент атомына түрленетінін дәлелдеді. Түрлену нәтижесінде әртүрлі бөлшектер шашырауы пайда болады.

Радиоактивті сәулеленудің түрлері

Альфа – сәулелері

Ауыр, оң зарядталған бөлшектер ағыны

(гелий атомының ядросы).

Бета - сәулелері

Жеңіл, теріс зарядталған бөлшектер ағыны

(электрон).

Гамма- сәулелері

Бейтарап сәулелену

(тыныштық массасы нолге тең, ең қысқа толқын ұзындығына ие ЭМ сәулелер).

Магнит және электр өрісіндегі радиоактивті сәулелер

Радиоактивті элементтер – өздігінен ерекше сәуле шығарып тұратын химиялық элементтер.

Радиоактивтілік – радиоактивті элементтердің сәуле шығару құбылысы.

Радиоактивті сәулелену – олардың сәулелері.

Радиоактивтіліктің түрлері

Табиғи – тұрақты емес изотоптардың өздігінен тұрақты изотопқа ауысуы, бөлшектердің және энрегияның бөлінуімен қатар жүреді (реттік номері 82-ші элементтен бастап барлық элементтер радиоактивті).

Жасанды

Радиоактивтілік және радиация

Радиоактивтілік - кейбір атомдардық тұрақсыздығы, өздігінен ыдырауға ұшырай алу қабілеті, иондағыш сәуле шығарумен (радиация) қатар жүреді.

Радиация (иондағыш сәуле шығару) – сыртқы ортаға радиоактивті элементтерден бөлінетін бөлшектер мен гамма кванттары, энергиясы өте үлкен шама болғандықтан басқа денелердің химиялық-физикалық қасиеттерін өзгеріске ұшыратып иондайды.

Радиацияны химиялық реакциялар нәтижесінде алу мүмкін емес.

Радиоактивті ыдырау түрлері.

Альфа – ыдырау (оң бөлшектер – гелий атомы ағыны)

Бета – ыдырау (теріс бөлшектер – электрон ағыны)

Гамма – сәулеленуі (қысқа электромагниттік толқын)

Альфа – ыдырау.

Бета - ыдырау.

Гамма - сәулеленуі.

Ядролық түрленулер нәтижесінде туындайтын, жоғары энергия қоры бар электромагниттік сәуле болып табылады.

Сәулелердің өтімділік қабілеті

http://www.youtube.com/watch?v=ec8iomUS34U

Уран атомының 5  ыдырауының теңдеуін жазыңыз.

Полоний атомы 3  және 4β ыдырауларға ұшыраған. Реакция нәтижесінде қандай изотоп пайда болады?

Кюрий атомынан нептуний-235 изотобы пайда болу үшін қанша және қандай ыдырауға ұшырауы қажет?

Есептер шығару

Оқу мақсаты:

10.6.1.7 - альфа-бөлшектер, бета-бөлшектер және гамма-сәулелерді тіркеудің сәйкес әдістерін сипаттау;

10.6.1.8 - радиоактивтівтік ыдыраудың кездейсоқтық қасиетін түсіндіру;

10.6.1.9 - радиоактивтік таралуының табиғатын, салыстырмалы ионданушы әсерін және салыстырмалы ену күшін білу және түсіндіру;

10.6.2.1 - электр және магниттік өрістегі радиоактивті сәулеленудің ауытқу құбылысын түсіну және сипаттай білу;

Жетістік критерийлері:

Радиоактивті ыдыраудың кездейсоқ қасиеттерін біледі.

Радиоактивті ыдыраудың кездейсоқ қасиеттерін түсіндіре алады.

Иондалатын сәуленің әр түрінің табиғатын және қасиетін талдайды.

Радиоактивтік шығарылу үшін өту қабілетін бағалайды.

альфа-бөлшектер, бета-бөлшектер және гамма-сәулелерді тіркеу әдістерін біледі.

альфа-бөлшектер, бета-бөлшектер және гамма-сәулелерді тіркеу әдістерін түсіндіре алады.

Рефлексия

Не білдім?

Не қиындық тудырды?

Тақырыпты жақсы меңгеруім үшін қандай жұмыс атқаруым қажет?

Ауыр ядролардың бөлінуі.

Жартылай ыдырау периоды

Радиоактивті ыдырау заңы.

Оқу мақсаты:

10.6.2.2 - радиоактивті ыдырау құбылысын түсіндіру;

10.6.2.6 - жартылай ыдырау периоды терминді түсіндіру;

10.6.2.7 - жартылай ыдырау периодын, соның ішінде графикалық әдіспен есептей білу;

Жетістік критерийлері:

Радиоактивтік ыдырау құбылысын біледі.

Радиоактивтік ыдырау құбылысын түсіндіріп, сипаттай алады.

Радиоактивті ыдырау заңының формуласын біледі және есептер шығаруда қолдана алады.

Радиоактивті ыдырау үшін графикті талдайды.

Ядроның ыдырауы. Ядроның бөлінуі

Ядролардың бөлінуі дегеніміз не?

Ядролардың ыдырауы мен бөлінуі арасында қандай ұқсастықтар мен айырмашылықтар бар?

Ұқсастығы: екі жағдайда да ядро түрленеді

Айырмашылықтары:

ыдырау – табиғи процесс, бөліну – ядроны нейтрондармен атқылау процесі;

Ыдырау - заңдылықтарға бағынады; бөліну ол заңдылықтарға бағынбайды.

Жартылай ыдырау периоды

Радиоактивті ыдырау жылдамдықтарын сипаттау үшін жартылай ыдырау периоды (Т) деген шама енгізілген.

Радиоактивті изотоптың тек жартысы ғана ыдырайтын уақыт осы изотоптың жартылай ыдырау периоды деп аталады.

Мысалы: висмут-209 изотбы үшін T=21018 жыл; висмут-205 үшін T=5 тәул; көміртек-14 үшін T=5600 жыл, т.б.

Радиоактивті ыдырау заңы

1902 ж. ағылшын ғалымы Фредерик Содди тұжырымдаған.

Тәжірибе жүзінде Эрнест Резерфорд дәлелдеген.

Кейбір изотоптардың жартылай ыдырау периоды

Есеп шығару

Радиоактивті элементтің ядроларының саны 8 тәулікте 4 есе азаяды. Оның жартылай ыдырау периодын анықта

Бұл есепті суреттегі графикті пайдаланып та шешуге болады.

Графиктердің айырмашылығы неде?

Есептер шығару

Оқу мақсаты:

10.6.2.2 - радиоактивті ыдырау құбылысын түсіндіру;

10.6.2.6 - жартылай ыдырау периоды терминді түсіндіру;

10.6.2.7 - жартылай ыдырау периодын, соның ішінде графикалық әдіспен есептей білу;

Жетістік критерийлері:

Радиоактивтік ыдырау құбылысын біледі.

Радиоактивтік ыдырау құбылысын түсіндіріп, сипаттай алады.

Радиоактивті ыдырау заңының формуласын біледі және есептер шығаруда қолдана алады.

Радиоактивті ыдырау үшін графикті талдайды.

Рефлексия