Неміс "әлеуметтік-нарықтық экономикасының" ерекшеліктері қандай? Дүние жүзі тарихы, 9 сынып, қосымша материал 2.

3 - қосымша "1970-1980 жылдардағы ГФР әлеуметтік саласындағы өзгерістер"

 1960 жылдардың аяғында Батыс Германияда экономикалық өсу қарқынының айтарлықтай өзгеру тенденциясы байқалды. Әсіресе, бұл үрдіс 1973-1975 және 1980-1982 жылдардағы әлемдік экономиканың күрт құлдырауы кезеңінде, барлық батыс елдерінде энергия-шикізат және валюта проблемалары шиеленіскен кезде, инфляция мен жаппай жұмыссыздықтың өршуі орын алған кезде байқалды.

 Бірақ Германия осы қиын жылдары көбінесе шағын және орта бизнестің тұрақтылығының арқасында төтеп бере алды. 1970 жылдардың ортасында елде 1,9 миллионға жуық шағын және орта кәсіпорындар болды, олардың негізгі бөлігі (1,7 миллионға жуық) орта есеппен 9 адамға дейін жұмыс істейтін шағын фирмалар болды. Әсіресе, олар қызмет көрсету саласында (тұрмыстық техниканы жөндеу кәсіпорындары, мейрамханалар, жеке медициналық және заң мекемелері және т.б.) кеңінен таралды. 1975 жылдан бастап мемлекет мұндай кәсіпорындарға айтарлықтай қаржылық, несиелік және салықтық жеңілдіктер бере бастады.

 1969 жылы Германиядағы жалпы сайлаудан кейін социал-демократтар билікке келді,

 Социал-демократтар экономиканың барлық салалары мен салаларында мемлекеттік реттеуді күшейтуді экономикалық саясат дәрежесіне көтерді. Бұл Л.Эрхард жариялаған неолибералды саясат ұзақ мерзімді жоспарлау элементтерін қамтитын басқа басымдықтарға негізделген нео-кейнсианизмге жол берді дегенді білдіреді.

 1970 жылдары белсенді құрылымдық қайта құру жалғасты. Германия көбінесе өнеркәсіптік өндірістің әртүрлі түрлерін (негізінен тиімсіз және экологиялық зиянды кәсіпорындар) шетелге көшіре бастады. Мемлекеттің экономикалық саясатында капиталды экспорттау ерекше орын алды. 1970 жылдар ішінде әкетілетін капиталдың жалпы көлемі 40 млрд.маркаға дейін ұлғайды, бұл Германияға әлемдік валюта нарығындағы өз позициясын нығайтуға мүмкіндік берді. Дойчмарк төлем құралы ретінде және халықаралық есептеулерде жиі қолданыла бастады.

 1982 жылғы сайлауда 1998 жылға дейін Германия үкіметін басқарған Гельмут Коль бастаған христиан демократтары жеңіске жетті. Осы кезеңде Германияның экономикалық саясаты неолиберализм позициясына қайта оралды, бірақ жаңа жағдайда. 1983-1990 жылдары елде ұзақ экономикалық өрлеу байқалды, оған инвестицияларды ұлғайту, экспортты кеңейту және басқа да факторлар негіз болды.

 Осы жылдары ГФР ішінде де, одан тыс жерлерде де жоғары сұранысқа бағдарланған технологиялық күрделі өндірістер басым дамуға ие болды. Бұл экспорт көлемінің едәуір кеңеюін алдын-ала анықтады: 1980-1990 жылдар аралығында Германия экспортталатын ғылымды қажет ететін тауарлар көлемі бойынша әлемдік нарықтарда алғаш рет Жапонияны басып озды. Германия өз тауарларының 50% - дан астамын ЕО аясында өткізді. Қазіргі уақытта бұл экспорттаушы мемлекеттің классикалық үлгісі болып табылады, бұл көрсеткіш бойынша әлемде АҚШ-тан кейін екінші орын алады. Германия дайын өнімді, Өнеркәсіптік қондырғыларды, технологияларды және ноу-хауды әлемдегі ең ірі экспорттаушы болып табылады. Дайын өнімді экспорттауда автомобильдер, станоктар, химия өнеркәсібі өнімдері және электротехника басым.

 Ауыл шаруашылығына келетін болсақ, соғыстан кейінгі онжылдықтарда ол қарқынды түрде дамыды. Елдің ауыл және орман шаруашылығында жұмыс істейтін экономикалық белсенді халқының үлесі тұрақты түрде төмендеді: 1950 жылы-21,6%, 1960 жылы-13,8%, ал 1970 жылы-тек 8,2%, бір мезгілде ауыл шаруашылығы өнімінің абсолюттік көлемінің өсуі кезінде. Аграрлық сектордың мұндай дамуы механикаландыру құралдарын, минералдық тыңайтқыштарды өндіріске кеңінен енгізумен, жоғары энергия қарусызданумен қамтамасыз етілді. 1970 жылдардың басында ауылшаруашылық жерлерінің бірлігіне шаққандағы тракторлар мен комбайндар саны бойынша Германия барлық батыс еуропа елдерінен озып кетті. Ауыл шаруашылығы өндірісінің құрылымында мал шаруашылығы басым болды, оның өнімі аграрлық сектордың жалпы өнімі құнының 70% - ынан асты.

 Осы кезеңде ауыл шаруашылығы өндірістің индустриялық әдістерін белсенді игере бастады, соның негізінде тиімділігі жоғары агроөнеркәсіптік кешен қалыптасты. Өнімдерді тікелей өндіруді, оны тасымалдауды, өңдеуді, сақтауды және сатуды қамтитын ірі бірлестіктер құрылды.

 Бұл процесс барысында ұсақ шаруа қожалықтары бәсекелестікке төтеп бере алмады және ірі фирмалар тарапынан бұзылды немесе сіңірілді. Бұл ауыл шаруашылығының барлық салалары тиімділігінің өсуін қамтамасыз етті: өсімдік шаруашылығындағы өнімділік және Германиядағы мал шаруашылығындағы өнімділік Батыс Еуропадағы ең жоғары көрсеткіштердің біріне айналды. Ауыл шаруашылығында үлкен өзгерістер 1980-1990 жылдары болды. Еуропалық интеграцияның әсерінен Үкімет экономикалық айналымда жұмыс істейтін жерлерді қысқартуды қолдады.

 Өз кезегінде, ауыл шаруашылығында жұмыспен қамтылғандардың үлесі елдің экономикалық белсенді халқының 4,5% - ына дейін төмендеді. Қазіргі уақытта Германияның Азық-түлік өнімдеріне қажеттілігі 75% - ға отандық өндіріс есебінен қанағаттандырылуда.