Хромосомная теория Т.Моргана. Биология, 10 сынып, презентация.

1906 жылы ағылшын генетиктері У.Беттон және Дж.Р. Пеннет кәдімгі бұршақ өсімдігін шағылыстырған, өсімдіктің тозаңының пішіні мен гүлінің түсінің тұқымқуалауына сараптама жүргізген, олар ұрпақтар ажыраған кезінде тәуелсіз комбинация құрмайтынын байқаған. Ұрпақтар әрқашан ата – аналарының формаларын қайталаған.

Осы тәжірибенің негізінде қандай тұжырым жасауға болады?

Г. Мендель ашқан тұқымқуалау заңдарының бұзылу себептері туралы болжам жасап көріңіз.

Бір белгі – бір ген—бір хромосома

! Ағзада белгілер көп ал хромосомалардың саны шектеулі.

Масалы: адамда – 23 жұп хромосома

дрозофилада – 4 жұп

ХРОМОСОМА – КӨПТЕГЕН ГЕНДЕРДІҢ ТАСЫМАЛДАУШЫСЫ

Көп белгілер – көп гендер — бір хромосома Морган бойынша

ТҰҚЫМҚУАЛАУШЫЛЫҚТЫҢ ХРОМОСОМАЛЫҚ ТЕОРИЯСЫ. ГЕНДЕРДІҢ ТІРКЕСІП ТҰҚЫМҚУАЛАУЫ.

Томас Гент Морган

Американдық биолог және генетик. Нобель сыйлығының лауреаты.

Негізгі ғылыми еңбектері арналған

тұқымқуалаушылықтың хромасомалық теорияларына;

тұқымқуалаудың материалды тасымалдаушылар идеясын дәлелдеді;

жануарлардың жынысын анықтау мәселелерін зерттеді.

Моргана зерттеу объектісі–

жеміс шіркейі - дрозофила

Әр екі апта сайын, 25 ° C температурада шіркейлер көптеген ұрпақ береді.

Аталықтары мен аналықтары сыртқы жағынан жақсы ерекшеленеді – аталығында бөксесі кішірек және каралау.

Оларда көптеген белгілері бойынша ерекшеліктері бар.

Шіркейлер арзан қоректік ортада және пробиркаларда көбейтілуі мүмкін

Мендель заңдары көрініс береді егер гендер әртүрлі хромосомдарда орналасқан болған жағдайда.

Бір хромасомада орналасқан гендер тіркескен деп аталады.

Бір хромосомада орналасқан гендердің топтамалары тіркесу топтары деп аталады.

Гаметаларды қалыптастыру кезінде тіркесу тобындағы гендер бірлесіп тұқымқуалайды.

Тіркесу топтарының саны = гаплоидты жасушадағы хромосомалардың санына

Тәуелсіз тұқымқуалау

АаВв

G АВ Ав аВ ав

Тіркесіп тұқымқуалау

АаВв

G АВ ав

Тіркесудің бұзылуы

тіркесу

толық толық емес

Гаметалар пайда болғанда, хромосомалар белгілердің рекомбинациялануын қамтамасыз етпейді

Гаметалар қалыптасқан кезде хромосомдар белгілердің рекомбинациясын береді

гаметалар

кроссоверлі

Кроссоверлі емес

Хромасомалардың айқасуы жүреді

Хромасомалардың айқасуы жүрмейді

Кроссинговер және конъюгацияны ЕСКЕ ТҮСІРІҢДЕР

Гендер бір-бірінен алшақ орналаса, рекомбинацияның жиелігі соғұрлым

жиі болады.

Тіркесу толық болуы мүмкін (рекомбинация болмайды) және

толық емес (рекомендация болады)

Т. Морганның құрметіне гендер арасындағы қашықтық бірлігі

морганида деп аталады.

Бірдей тіркесу тобындағы гендердің орналасуы хромосоманың генетикалық картасы деп аталады.

Адамның X-хромосомасының картасы

Қызанақ хромосомасының

генетикалық картасы

Т. Морганның тұқымқуалаушылықтық хромосомалық теориясы

Гендер хромасомаларда орналасқан; әртүрлі хромосомаларда гендердің сандары да әртүрлі, сонымен қатар гомологты емес хромосомалардың әрқайсысының гендер жиынтығы бірегей.

Гендер хромосомада бір сызықтың бойымен тізбектеле орналасқан. Әр геннің хромосомада нақтылы орны (локус) болады.

Ұқсас хромосомалардың арасында аллельді гендердің алмасуы жүреді

Бір хромосомада орналасқан гендер тіркесу топтарын құрайды. Тіркесу топтарының саны сол организмге тән хромосомалардың гаплоидты санына сәйкес келеді.

Гендердің тіркесуі кроссинговер барысында бұзылуы мүмкін; бұл рекомбинантты хромосомалардың пайда болуына алып келеді.

Кросинговердің жиілігі гендер арасындағы қашықтықтың функциясы болып табылады; гендердің арасындағы қашықтық неғұрлым көбірек болса, кроссинговердің саны артады (тікелей тәуелділік).

Каждый вид имеет характерный для него набор хромосом – кариотип.