👈 қаріп өлшемі 👉

Ресей федерациясы


Ресей

федерациясы

Географиялық жағдайы

Оңтүстік пен оңтүстік-шығыста ҚытайменҚытай , оңтүстік-шығысында Солтүстік КореяменСолтүстік Корея , МонғолияменМонғолия , ҚазақстанменҚазақстан , ӘзірбайжанменӘзірбайжан , оңтүстік-батыста УкраинаменУкраина , батыстаФинляндияменФинляндия , БеларусьпенБеларусь , ЭстонияменЭстония , ЛатвияменЛатвия , НорвегияменНорвегия шектеседі.

Ресейдің ауа райы оның үлкен аумағына байланысты әр түрлі: көп аумағы континенталды немесе қоңыржай континенталды, ұзақ қысымен және қысқа ыстық емес, соған қарай Ресейді 3 үлкен аумақты аймаққа бөлуге болады:

Еуропалық Ресей, Орал Орал тауытауынанОрал тауы батысқа қарай аумақты алып жатыр.

СібірСібір, Оралдан Тынық мұхиты жағалауына дейін созылып жатыр.

Қиыр ШығысШығыс (мұндай бет жоқ) Ресейі.

Ресей Федерациясы Еуразияның солтүстік-шығысында орналасқан, аумағы жалпы құрлықтың 1/8 бөлігін қамтитын, жерінің ауданы жөнінен дүниежүзінде бірінші орын алатын аса ірі мемлекет. Ресей жері батыстан шығысқа қарай 9 мың км-ге (Калининград Калининград облысы (мұндай бет жоқ)облысынКалининград облысы (мұндай бет жоқ) есептемегенде), солтүстіктен оңтүстікке қарай 4 мың км-ге созылып жатыр. Ел аумағы 11 сағаттық белдеуді қамтиды

Географиялық сипаттамасы

Ресей аумағының 1/4-і ЕуропадаЕуропа, 3/4-і АзиядаАзия орналасқан. Оның жағалауларын үш мұхиттың суы шайып жатыр. Ресей Федерациясының шекарасының жалпы ұзындығы 58,3 мың км, соның ішінде теңіздік шекара 38 мың км-ді құрайды.

Ресейдің әлемдегі ең ірі материкте орналасуы оның экономикалық-географиялық жағдайының қолайлы жағы болып табылады. Өйткені Еуразияда дүние-жүзі мемлекеттерінің 40%-дан астамы, халықтың басым көпшілігі орналасқан. Жалпы алғанда, Ресейдің 12 мемлекетпен теңіздік шекарасы бар, ал 14 мемлекетпен құрлық арқылы байланысқан. Ресей құрамына енетін Калининград облысы анклав болып табылады, өйткені оның елдің негізгі бөлігі мен ортақ шекарасы жоқ.

Өсімдік және жануар шаруашылығы

Өсімдік шаруашылығы

БидайБидай жинауы

Ресейдің өсімдік шаруашылығыныңӨсімдік шаруашылығы басты құрамдас бөліктерше дәнді дақылдар, техникалық дақылдар, көкөнісКөкөніс пен бақшаБақша, бақБақ және жүзімЖүзім, малазықтық дақылдар өсіру жатады. Онша ауқымды емес жерлерде темекіТемекі мен шайШай өсіріледі. Жалпы жыртылатын жердің 56%-ы дәнді дақылдар, 5%-ы картопКартоп пен бақша, 6%-ы техникалық дақылдар, 33%-ы малазықтық дақылдардың үлесіне тиесілі.

Мал шаруашылығы

Ресейдің мал Мал шаруашылығышаруашылығындағыМал шаруашылығы жетекші салаларға іріІрі қара Ірі қарақараІрі қара өсіру, шошқаШошқа және қой шаруашылықтары жатады. Соңғы он жыл ішінде Ресейде мал басының саны 2—3 есеге дейін кеміп кетті (косымшадағы 12-кестені қараңдар). Мал шаруашылығының өркендеуіне мал азығының жеткілікті дайындалмауы, малМал тұқымын асылдандыру шараларының өз дәрежесіндеДәреже жүргізілмеуі кедергі жасайды.

тарихы

Ресей — сан ғасырлық тарихы бар ежелгі мемлекеттердің бірі. Орыс мемлекеті айқын ажыратылатын табиғи шептері жоқ аумақта қалыптасты. Сондықтан орыс жері талай рет сыртқы жаудың шапқыншылығына ұшырады. Бытыраңқы орыс жерлерінің МәскеуМәскеу айналасында бірігуі XIV—XV ғасырларда жүрді. XV ғасырдың 80-жылдарына қарай татарТатар-моңғолМоңғол езгісінен толығымен босаған орыс жерлері біртұтас мемлекетті кұрады. Осылайша болашақтағы күшті Орыс мемлекетінің негізі қаланды. XVIII ғасырда шведтермен болған соғыс нәтижесінде Ресейдің географиялық шекараларыГеографиялық шекаралар одан әрі кеңейіп, Балтық теңізінеБалтық теңізі шықты. Ең бастысы Ресей Батыс Еуропа елдерімен тікелей байланыс орнатуға мүмкіндік алды. I Петр ІПетрПетр І патшалық еткен кезеңде «Еуропаға терезе ашылуы» және түбегейлі қайта құрулардың жүргізілуі Ресей геосаясаты бағытының Шығыстан Батысқа бет бұрғанының белгісі еді. Осы кезден бастап елдің сыртқы ғана емес, ішкі жағдайына да өзгерістер енді.

Орыс мәдениеті

Орыс мәдениетінің қалыптасу ерекшеліктері негізінен төмендегі факторларға тығыз байланысты болды. Олар:

көптеген этикалық топтар мен халықтар мекендеген орасан зор территорияны игеру; христиан дінінің ерекше тармағы православиені руханилылықпен дәстүрлі салт-дәстүрлерге негіздей отырып орнықтыру;

уақытша болса да ұзақ уақытқа созылған батыс-еуропалық өркениеттік процестерінен оқшау дамуға байланысты туған «тұйықтыққа» бұдан әрі жол бермеу;

жеке адамдардың мүддесін мемлекет мүддесіне бағындыру.

әкімшілік- аумақтық құрылымы

Әкімшілік-аумақтық құрылымы

Ресей Федерациясы құрамына тең құқықты федерациялық бірліктер[13]:

21 республикаРеспублика

өлкеӨлке

46 облысОблыс

федерадиялық деңгейдегі қала

(МәскеуМәскеу және Санкт-ПетербургСанкт-Петербург)

дербес облыс

дербес округ Әрбір федерациялықФедерация бірліктің заң шығаруЗаң шығарушы орган, сот және басқа органдары бар. Сонымен қатар Ресей Федерациясы аумағында мемлекеттікМемлекеттік билік Мемлекеттік билікбиліктіңМемлекеттік билік бірыңғай органдары қызмет етеді, жалпыға ортақ КонституцияКонституция, бірегей азаматтық, ортақ ақша бірлігі және т.б. тағайындалған.

Табиғат жағдайы

Табиғат жағдайлары

БайкөлБайкөл, ғарыштық түсірім.

ВасюганВасюган (мұндай бет жоқ) өзені.

Балтық теңізіБалтық теңізі.

Ресейдің табиғат жағдайы алуан түрлілігімен ерекшеленеді. Ол, ең алдымен, алып жатқан аумағының өте үлкен болуымен байланысты. Ресей жерінің көпшілік бөлігін жазықтарЖазық (70%-ға жуығын) мен 1000 м биіктікке дейінгі таулы үстірттерҮстірт алып жатыр. Олардың ауданы жағынан ең ірілері: Шығыс Еуропа (Орыс) жазығыШығыс Еуропа жазығы, Батыс Сібір ойпатыБатыс Сібір ойпаты мен Орта Сібір таулы үстіртіОрта Сібір таулы үстірті. Олардың оңтүстігі мен шығысын таулар жүйесі қоршай орналасқан. Жер бедерінің құрылымы шаруашылық әрекеттерді жүргізуге қолайлы болып келеді. Үлкен жазықтар ауыл шаруашылығын өркендетуді, өзендердің кеме қатынасына қолайлы болуын, жол және көпір құрылыстарын салуды жеңілдетеді. Алайда жер бедері құрылымының қолайсыз жақтары да жеткілікті. Солтүстікке қарай ендік бағыттағы тау жоталарының болмауы арктикалық ауа массаларыныңАрктикалық ауа массасы оңтүстіктегі тау белдеулеріне дейін еркін қозғалуына мүмкіндік берсе, керісінше Қиыр Шығыстағы тау жоталары Тынық мұхитТынық мұхит үстінен келетін ылғалды ауа массаларының тереңдеп енуіне кедергі жасайды.

Река Васюган в Томской области, вид с вертолёта.

Табиғат зоналары

Географиялық орны, жер бедері мен климаттық жағдайдың арақатынасы Ресей жерінде мынадай табиғат зоналарынТабиғат зоналары қалыптастырады: тундраТундра, ормандыОрманды тундра белдемдері тундраОрманды тундра белдемдері, ормандарОрман белдемдері (тайга, аралас және жалпақжапырақты ормандар), ормандыОрманды дала белдемдері далаОрманды дала белдемдері, далаДала белдемі, шөлейтШөлейт зонасы және шөл зоналары. Таулы аудандарға биіктік белдеулері тән. Осындай табиғат жағдайы ауыл шаруашылығының мамандануына, халықтың орналасуы мен тығыздығына, өнеркәсіп пен құрылыс кешендерінің қалыптасуына өзіндік ықпалын тигізеді.

Табиғи ресурстар

Минералдық ресурстары

Елдегі минералдық ресурстардың 70%-дан астамын отын-энергетикалық ресурстар (газГаз, көмірКөмір, мұнайМұнай), 15%-ын кенсіз қазба байлықтар, 13%-ын металдар, 1 %-ын алмас пен бағалы металдар (алтынАлтын, күмісКүміс, платинаПлатина) құрайды. Минералдық, шикізат өндіру Ресей экономикасының жетекші саласы болып табылады, оған ЖЮ мөлшерінің 33%-дан астамы тиесілі.

Жер ресурстары

Жер ресурстарының жалпы қоры жөнінен Ресей дүниежүзіндегі ең алдыңғы қатарлы ел. Елдің жалпы жер қоры — 1709,8 млн га. Жан басына шаққандағы жер үлесі — 11,5 га, бұл дүниежүзілік көрсеткіштен (3 га) әлдеқайда жоғары. Алайда жер қорының 1/3-і ғана пайдалануға жарамды, онда Ресей халқының 95%-ы қоныстанып, бүкіл шаруашылық салалары құрылымдарының 93%-ы шоғырланған

Агроклиматтық ресурстары

Агроклиматтық ресурстар Ресей жерінде ауыл шаруашылығының барлық салаларын дерлік өркендетуге мүмкіндік береді. Көпшілік бөлігі егіншіліктіЕгіншілік дамытуға қолайлы, топырақ құнарлылығы, жоғары ылғалдылығы мен қарқынды температуралар (10°С-тан асатын) жиынтығы жеткілікті қоңыржай белдеудеҚоңыржай белдеу орналасқан. Ондай аудандарға Ресейдің орталық бөлігі, Батыс Сібір мен Қиыр Шығыстың оңтүстігін алып жатқан орманды дала және дала зоналары жатады.

Биологиялық ресурстары

Ресейдің ормандары, өзендері мен көлдері және теңіз жағалаулары биологиялық ресурсқаБиологиялық ресурстар да аса бай болып келеді. Әсіресе БаренцБаренц теңізі, ОхотОхота теңізі, БерингБеринг теңізі теңіздері мен ОбьОб, Енисей өзендері алабының кәсіптік балық аулауда маңызы жоғары. Ормандарда терісі бағалы аңдардың көптеп таралуы аң шаруашылығын дамытуға мүмкіндік береді.

Су ресурстары

Ресей жері су ресурстарына да өте бай. Ресейде 2,5 млн-нан аса өзен, 2 млн-ға жуық көл бар. Ресейде бір жыл ішіндегі жан басына шаққандағы өзен ағынымен қамтамасыз етілуі 30 мың м3-ге тең, алайда бұл көрсеткіш оның барлық бөлігінде бірдей емес. Орталық қара топырақты ауданның өзен ағынымен қамтамасыз етілуі Шығыс Сібір мен Қиыр Шығыстағы көрсеткіштен 100 есе төмен. Ресейдің ең ұзын өзені ЛенаЛена (4 400 км), ең мол сулы езеніЕнисейЕнисей. Сонымен қатар сумен қамтамасыз ету мақсатында Ресейде 40-тан астам ірі су бөгендері салынған. Ең үлкені БратскБратск су бөгені (мұндай бет жоқ) (дүниежүзінде екінші орында) су бөгені. Тұщы судың аса мол қоры БайқалдаБайқал шоғырланған

Рекреациялық ресурстары

Ресейдің алуан түрлі табиғат жағдайы рекреациялық ресурстардыңРекреациялық ресурстар күрделі жиынтығын қалыптастыруға негіз болған. Табиғи-рекреациялық ресурстардан қолайлы қойнаулар мен жағалаулар (теңіз, өзен, көл), таулар мен ормандар, минералды сулар, табиғат ескерткіштері, табиғи саябақтар өте көп таралған. Ондай аудандарға БайкалБайкал, ТелецТелец көлі, СелигерСелигер (мұндай бет жоқ), МещераМещера (мұндай бет жоқ) көлдерінің айналасы, УссуриУссури және Қиыр Шығыс тайгасыҚиыр Шығыс тайгасы (мұндай бет жоқ), Краснояр Бағаналары, Камчаткадағы Гейзер Гейзер аңғары (мұндай бет жоқ)аңғарыГейзер аңғары (мұндай бет жоқ), Алтай-Саян және Орал таулары, Солтүстік Кавказ бен Қара теңіз жағалауы, сондай-ақ ірі езен жүйелерінің көптеген бөліктері кіреді.

Халқы

Халқы

Ресей халқының тығыздығы.

Ресей халқының демографиялық пирамидасы, 2011 жыл.

Ресей Федерациясы халқының саны 2008 жылы 142 млн адамды құрады. Бұл көрсеткіш бойынша Ресей дүниежүзінде Қытай, Үндістан, АҚШ, Индонезия, Бразилия және Пәкстан, Бангладеш, Нигериядан кейін 9-орын алады. Ресей ғалымдарының болжамы бойынша, алдағы онжылдықта елдегі халық санының қыскаруы одан әрі жалғаса береді. Енді елдің демографиялық көрсеткіштерімен танысайық.

Демографиялық көрсеткіштер

Демографиялық көрсеткіштер

Ресей аумағында XX ғасырдың 90-жылдарынан бері халықтың ұдайы өсуінің қазіргі типі орнықты. Қазіргі кезде туу коэффициенті 12,1°/00, өлім коэффициенті 14,6°/00 - Туудың азаюы мен өлім-жітімнің артуына байланысты 1992 жылдан бері табиғи өсу теріс көрсеткішке (-2,5°/00) ие болды. Соңғы жылдары демографиялық көрсеткіштер жақсарып келеді. Табиғи өсудің оң көрсеткіштері Ингушетия, Тува республикаларында, Ханты-Манси АО-де байқалады. Жалпы алғанда, елде адамның өмір жасының ұзақтығы да қысқарды: 1990 жылы бұл керсеткіш 69 жасқа тең болса, қазіргі кезде 66,6 жасты кұрайды.

Сыртқы экономикалық байланыстар

Сыртқы сауда

1994 жылы Ресей мен Еуропалық Одақ арасында серіктестік пен достастық келісімгеКелісім қол қойылды

Соның нәтижесіндеНәтиже (мұндай бет жоқ) Ресей Еуропалық Одақ елдеріне өз экспортыныңЭкспорт үлесін 40%-ға дейін көтерді. Сонымен қатар Батыс Еуропаның жоғары дамыған мемлекеттеріменМемлекет арадағы байланыстыБайланыс күшейтіп, оның үлесін 50—60%-ға дейін өсірді. Ондай сауда серіктестері қатарынан ГерманияГермания, ИталияИталия, ЖапонияЖапония, АҚШАҚШ, ҰлыбританияҰлыбритания мемлекеттерін көруге болады. Мұндай сауда- экономикалық байланыстар ТМД елдерімен де жаңа деңгейге көтерілді. 2007 жылғы сыртқы саудаСауда айналымы 578,9 миллиард АҚШ АҚШ долларыдолларынАҚШ доллары құрайды, оның 355,5 миллиард АҚШ доллары экспортқа, ал 233,4 миллиард АҚШ доллары импорт үлесіне тиесілі. Олардың арақатынасы мен басты бағыттарына мәтіндегі картадан да айқын көз жеткізуге болады.

Ірі қалалары

Халқының саны бойынша Ресей қалалары шағын (халық саны 50 мың адамға дейін), орта (50—100 мың адам), ірі (100—500 мың адам), аса ірі (500 мыңнан 1 млн адамға дейін) және миллионер қалаларға бөлінеді. Үлкен қалалардың атқаратын қызметі көптеген саланы қамтиды. Ел экономикасы мен әлеуметтік өмірінде, әсіресе миллионер қалалардың маңызы зор. Миллионер қалаларда елдегі барлық қала халқының 1/4 бөлігі шоғырланған.

Ресейдегі миллионер қалалар, 2008 ж.

(Ресей статистикалық анықтамалығының деректері бойынша)

Туризм

Ресей жері табиғат жағдайыныңЖағдай алуантүрлілігі, әсіресе табиғаты көркем де көрікті жерлерінің көп болуымен ерекшеленеді. Ондай аудандар қатарына Солтүстік КавказКавказ бен Қара теңіздің жанға жайлы курорттары мен жағажайлары, БайкалБайкал көлі мен СібірСібір өзендерінің табиғаты әсем жағалаулары, Орал, АлтайАлтай және СаянСаян (мұндай бет жоқ) тауларының баурайларындағы таулық туристік базалар жатады.

Сонымен қатарҚатар тарихи және сәулетСәулет ескерткіштері, мұражайларМұражайлар (мұндай бет жоқ), өркениетӨркениет мұралары сақталып қалған ежелгі қалалар мен қазіргі ғылымҒылым мен мәдениеттің озық үлгілерін жинақтаған әсем де асқақ қалалар Ресейдің аса құнды ұлттық байлықтарыБайлық болып саналады.


Материалдың толық нұсқасын қалай жүктеймін?

Мақала ұнаса, бөлісіңіз:


Қарап көріңіз 👇



Жаңалықтар:
» Үздік оқытушыға 6 млн теңге беріледі 26.10.2021, 0
» Қазақстанда тоғыз банк таратылады 23.10.2021, 0
» Ұстаздардың жұмысын жеңілдететін жаңа платформа іске қосылды 20.10.2021, 0

Пікір жазу



Келесі мақала, жүктелуде...
Біз cookie файлдарын пайдаланамыз!
Біздің сайтты пайдалануды жалғастыра отырып, сіз сайттың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ететін cookie файлдарын өңдеуге келісім бересіз.
Жақсы