Ғұндардың жаулап алушылық жорықтары ежелгі заманнан ортағасырларға өтудің бір факторы ретінде. Дүние жүзі тарихы, 10 сынып, дидактикалық материал.

Ресурс 1

Халықтардың ұлы қоныс аударуын тудырған себептер

Бұл сұраққа нақты пікір жоқ, бірақ, негізгі теория климаттық өзгерістер болып табылады.

Біздің дәуіріміздің 4 ғасырында күн күрт суытты, бұрын континенттік климаты бар аумақтарда тұрып жатқан этностар өмір сүруге қолайлы аудандарды игеруге мәжбүр болды.

Балалардың өлімі, астық шықпай қалуынан болған аштық адамдарды осындай шешімге итермеледі. Барлық бақытсыздықтарға қазіргі Италия, Франция және Англия жерлерін қозғаған дауыл мен су тасқыны қосылды.

Қосымша фактор Рим империясының құлдырауы болды. Орталық биліктің әлсіреуі мен әскердің іс-әрекетке қабілетсіз болуының нәтижесінде шекаралық аудандарға көршілес халықтар белсенді қоныстана бастады.

Скифия мен Сарматиядағы демографиялық жағдай жақсарды, себебі,Солтүстік Қара теңізімен және Жерорта теңізімен сауда байланыстарын дамытудың арқасында бұл жерлер өмір сүруге неғұрлым қолайлы болды, бұл халықтың өсуіне әкелді..

Мемлекеттіліктің пайда болуы, жаулап алуға ұмтылу тайпалардың одақтарға бірігуінен туындады.

Алайда бұл өзгерістер Орта Азиядан ғұндардың басып кіруіне себеп болды.

Ресурс 2

ХАЛЫҚТАРДЫҢ ҰЛЫ ҚОНЫС АУДАРУЫ: ЭТНИКАЛЫҚ, ӘЛЕУМЕТТІК, САЯСИ САЛДАРЫ

IV-V ғғ. аяғындағы халықтардың ұлы қоныс аударуы кезінде көптеген халықтардың, Шығыс және Орталық Еуропаның тайпалары мен тайпа одақтарының көшуі бұрын болмаған ауқымда орын алды.

IV ғасырдың ортасына қарай гот тайпаларының бірлестігінен батыс және шығыс гот тайпалары бөлініп шықты. Олар сәйкесінше Дунай мен Днепр арасына және Днепр мен Дон арасына (Қырымды қоса алғанда) қоныстанды.

Одақтардың құрамына тек германдық ғана емес, сонымен қатар Фракиялық, сарматтық, мүмкін славян тайпалары да кірді. 375 ж. остгот одағын Орталық Азиядан келген түркі текті көшпелі ғұндар талқандады. Енді бұл жағдай вестгот тайпаларының басына да төнді.

376 ж. вестготтар ғұн шапқыншылығынан құтылуды көздеп, Шығыс Рим империясының үкіметіне өздерін паналату туралы өтініш білдірді. Олар Төменгі Дунай Мезиясының оң жағасына одақтас ретінде қоныстандырылды. Сәйкесінше жеткізілген азық-түлік орнына Дунай шекарасын қорғау міндеттемесін алды.

Бір жылдан кейін Вестготтардың ішкі істеріне Рим шенеуніктерінің араласуы және азық-түліктің жеткізулеріне қиянат жасау вестготтардың наразылығын тудырды, олар көтеріліске шықты; вестготтарға басқа варварлық тайпалардың жекелеген отрядтары және Мезия мен Фракияның үй-жайларынан және кеніштерінен көптеген құлдар қосылды. Рим әскері 378 жылы Адрианопольдегі шешуші шайқаста талқандалып, Император Валент қаза тапты.

Рим варварларға қарсы тұра алмады. 455 ж. мамыр айында вандалдардың флоты (герман тайпасы) кенеттен Тибрдың сағасында пайда болды; Римде үрей туды, Император Петроний Максим қарсылық ұйымдастыра алмай, қаза тапты. Вандалдар қаланы еш қиындықсыз басып алып, оның 14 күн қиратып, көптеген мәдени ескерткіштерді жойып жіберді. Сондықтан "вандализм" термині мәдени құндылықтарды әдейі мағынасыз жоюды білдіреді.

Рим ғұндармен 379 жылы ғұндар вестготтардың ізімен Мезияға келгенде алғаш кездескен. Содан бері олар бірнеше рет Шығыс Рим империясының Балқан провинцияларына шабуыл жасады, кейде жеңіліске ұшырады,бірақ көбінесе сый-сияпат алғаннан кейін ғана кері қайтты. 436 ж. Аттила басқарған ғұндар (христиан жазушылары оны зорлық-зомбылықтары үшін «Құдайдың қамшысы» деп атаған) бургунд патшалығын талқандады; бұл оқиға "Нибелунгтар туралы жырдың"сюжетінің негізіне айналды.

40-шы жылдардың соңында жағдай өзгерді. Аттила Батыс Рим империясының ішкі істеріне араласа бастады және оның аумағының бір бөлігіне қоныстануды ойлады.451 жылы ғұндар Герман тайпаларымен одақта Галлияға басып кірді. Каталаун даласындағы шешуші шайқаста вестгот, Франк және бургундтардың көмегімен Рим қолбасшысы Аэций Аттила әскерін талқандады. Бұл шайқас әлемдік тарихтағы ең маңыздысы болып саналады, өйткені Каталаун алқаптарында Галлиядағы римдік иеліктің ғана емес, сонымен қатар бүкіл батыс өркениетінің тағдыры шешілді.

Алайда ғұндардың күші әлі сарқылған жоқ еді. Келесі жылы Аттила Италияға бағыт алып, Миланды және басқа да қалаларды басып алды. Германдық одақтастардың қолдауынан айырылған Рим әскері оған қарсы тұра алмады, бірақ Аттила Италияны жайлаған індеттен қорқып, Альпы тауларын асып кетті. 453 ж. ол қайтыс болды және ғұндар арасында ішкі талас-тартыс басталды. Екі жылдан кейін оларға бағынышты герман тайпалары қарсы шықты. Ғұн державасы ыдырады.

476 жылы варварлар қоныс аудару үшін Италиядағы жерлерді талап етті; римдіктердің бұл талапты қанағаттандырудан бас тартуы мемлекеттік төңкеріске әкелді: Герман жалдамалы әскерінің жетекшісі Одоакр Батыс-Римнің соңғы императоры Ромул Августулды тағынан ығыстырып, өзін Италияның конунгы деп жариялады. Батыс Рим империясы осылайша өмір сүруін тоқтатты. Батыс Рим империясының аумағында германдық мемлекеттер құрылды.

Ұлы қоныс аударудың әлемдік тарих үшін салдары

Көптеген көші-қон процестері нәтижесінде варварлық патшалықтар пайда болды. Көптеген варварлар өсіп-өркендеді,кейіннен олардың мемлекеттерінің орнында заманауи еуропалық елдер пайда болады.

Мәдени тұрғыдан көші-қон қарама-қайшы салдарлар тудырды: Ғұндардың өркениеті толығымен жойылды, бірақ екінші жағынан бірнеше этностарды араластыру нәтижесінде пайда болған жаңа мәдениеттер пайда болды. Сонымен қатар, осы кезеңде еуропалық тілдерге негіз болған ерекше латын тілі қалыптасты.

Екінші жағынан солтүстік Еуропа халықтары жер бетінен толығымен жойылып, олардың ежелгі ескерткіштері тоналды.

Халықтардың ұлы қоныс аударуының әлеуметтік-экономикалық және саяси салдары өте үлкен болды. Ол құлдық құрылыстың құлауына және Рим мемлекеттік механизмінің сынуына ықпал етті (Батыс Рим империясында). Солтүстік Жерорта теңізінің едәуір бөлігінде еркін шаруа жер иелігі тарады, ұсақ өндіріс құл иеленетін латифундияны түбегейлі ығыстырады, феодалдық құрылысты қалыптастыру үшін алғышарттар жасалады (бұл ішінара Рим империясының ішкі дамуымен дайындалған).

Тарихи әдебиетте халықтардың ұлы қоныс аударуының жалпы бағасы әр түрлі: германдық бағыт герман тайпаларына ерекше шығармашылық рөл береді; романдық оларды антикалық өркениеттің жоюшысы ретінде бағалайды. Кеңестік тарих ғылымында романо-герман және тиісінше Византия-славяндық синтез туралы және жаңа қоғамдық қатынастарды қалыптастыру көзі ретінде түсінік басым.

Ұлы қоныс аудару қазіргі славян халықтарының, соның ішінде орыс халықтарының тарихының бастауы болып табылады. Қоныс аударудың бастапқы импульстерінен кейін славяндық біртұтас қауым жеке тайпалар мен халықтарға бөлінді. Сонымен қатар, славяндық материалдық және рухани мәдениетінің тұтастығы славяндардың христиан дінін қабылдағанға дейін, .егіншілік қауымдарының дәстүрлері мен оларға тән ведалық табынушылықтар негізінде әлі де ұзақ сақталды.

Диалектілерге қарамастан, шамамен 14 ғасырға дейін поляктар мен болгар, Новгород және Черногорияның тұрғыны бір-бірін еркін түсінуге мүмкіндік беретін бірыңғай славян тілі ұзақ уақыт сақталды. 12 ғасырдың" Повести временных лет "шығармасында шежіреші" словен тілі және орыс тілі бір"деген өте көрнекі ескерту қалдырды.

Дегенмен, славяндарды жаңа жерлерге орналастырғаннан кейін олардың тілдері мен мәдениеті біртіндеп ерекшелене бастады. Оның себебі үлкен қоныстану аумағы, славян тайпалары арасындағы табиғи-географиялық кедергілер,басқыншылық соғыстар болды. Славяндардың тілі мен мәдениетіне әсер еткен жергілікті славян емес тайпалармен байланыс та соңғы рөл атқармады. Мысалы, Балқанда славян қауымдарының құрамына фракийлер, ішінара гректер, иллирийлықтар, Еділден келген Булгарлар араласты. Днепр мен Ильмен арасындағы славяндар финн-угрлармен, балттармен, түріктермен белсенді байланыста болды.

Шығыс Еуропа аумағы тек готтар үшін ғана емес, моңғолтілді ғұндар мен славяндар үшін де плацдарм болды.

Бұдан басқа, Шығыс Еуропадағы тұрақтандырушы үрдістердің жолсерігі мәдени және әскери-саяси гүлденуді бастан кешірген және православиелік мәдениеттің өзегі болып табылатын Византия болды. Византия оңтүстік және шығыс славяндарын, өз әсерінің орбитасына тартып, олардың одан арғы тарихына өзіндік әсер етті...

PEST (STEP) талдау

Ресурс 3