Басқару жүйелері. Биология, 11 сынып, презентация.

Гомеостазға қандай мысал келтіре аласыз?

• Гомеостаз бұл процестерді қалай реттейді?

Жауап: Бұл дененің тұрақты ішкі ортасын ұстап тұратын процесс. Тұрақты ішкі ортаны сақтау жағдайдың өзгеруіне байланысты үнемі бақылауды және түзетулерді қажет етеді. Денедегі физиологиялық жүйелердің бұл реттелуі гомеостаз деп аталады.

Биологиядағы басқару жүйесі

Оқу мақсаты

Биологиядағы басқару жүйелері. Биологиядағы «басқару жүйесі» түсінігі

Бағалау критерийлері

1.гомеостазға анықтама береді

2. биологиядағы басқару жүйесінің негізгі компоненттерін анықтайды;

3. оң және теріс кері байланыс арасындағы айырмашылықты сипаттайды;

4. Адамдарда глюкоза мен дене температурасының қалай бақыланатынын сипаттайды

Терминология

Жүйкелік реттелу , гуморалды реттеу, медиатор, биологиялық белсенді заттар, эндокриндік жүйе, иммундық жүйе, реттегіш, эффектор, теріс және оң кері байланыс, гипоталамус-гипофиз жүйесі, ынталандыру, рецептор, реттеу орталығы, эффектор және жауап

Гомеостаз

Денені химиялық процестердің күрделі жүйесі ретінде қарастыруға болады. Бұл процестер өзін-өзі реттейді және өзгеруі мүмкін сыртқы ортада тұрақты күйді сақтауға бейім. Үнемі өзгеретін ортада тұрақты күйді сақтау қабілеті тірі жүйелердің өмір сүруі үшін қажет.

Ағзалардың осы күйін сақтау үшін қарапайымнан күрделіге дейін әр түрлі құрылымдық, физиологиялық және жүріс-тұрыс механизмдері бірдей мақсатқа жетуге, яғни тұрақты ішкі ортаны сақтауға арналған. Тұрақты ішкі ортаны сақтау гомеостаз деп аталады. Тұрақты ішкі ортаның артықшылығы туралы алғаш рет 1857 жылы француз физиологы Клод Бернар атап өткен.

.

Дене температурасы (әдетте 36 - 38ºC)

Көмірқышқыл газының концентрациясы (әдетте 35 - 45 мм рт.ст.)

Қан PH (әдетте 7.35-тен 7.45-ке дейін)

Қандағы глюкоза (әдетте 75 - 95 мг / дл)

Сулы тепе-теңдік (дене көлеміне байланысты)

Гомеостаздың негізгі компоненттері

-

Сенсор немесе рецептор ішкі немесе сыртқы ортадағы өзгерістерді анықтайды

Интегралды орталық немесе басқару орталығы датчиктерден ақпарат алады және гомеостазды ұстап тұруға жауап береді.

-Эффектор дегеніміз - интеграциялық орталықтан ақпарат алатын және гомеостазды ұстап тұруға қажетті өзгерістерге ықпал ететін кез келген мүше немесе ұлпа.

Теріс кері байланыс

Кері байланыс механизмі ағзаны немесе

жүйені қалыпты жұмыс ауқымына қайтару

үшін өнімнің шығуын немесе белсенділігін төмендетеді.

Қандағы қант деңгейін бақылау

Оң кері байланыс

Оң кері байланыс жүйесінің жақсы мысалы - балалы болу.

Бала босану кезінде окситоцин гормоны шығады, ол жиырылуды күшейтеді және жеделдетеді. Жиырылудың көбеюі көбірек окситоциннің шығарылуына әкеледі, ал цикл баланың туылғанына дейін жалғасады. Туылу окситоциннің шығарылуын тоқтатады және оң кері байланыс механизмін тоқтатады.

Оң кері байланыс - бұл гомеостазды сақтау үшін өнімдерді жақсартатын механизм. Оң кері байланыс механизмдері қазірдің өзінде белсендірілген ынталандыру арқылы алынған қайтарымды жеделдетуге немесе көбейтуге арналған.Оң кері байланыс механизмдері деңгейлерді қалыпты диапазоннан шығаруға арналған

терморегуляция

Бағалау критерийлері

1.гомеостазға анықтама береді

2. биологиядағы басқару жүйесінің негізгі компоненттерін анықтайды;

3. оң және теріс кері байланыс арасындағы айырмашылықты сипаттайды;

4. Адамдарда глюкоза мен дене температурасының қалай бақыланатынын сипаттайды