Трофикалық деңгейлер. Қарым-қатынас түрлері. Биология, 11 сынып, дидактикалық материал.

Оқылған материалды бекіту үшін тапсырма

Сабақтың тақырыбы: Трофикалық деңгейлер. Өзара қарым-қатынас түрлері.

Топ: Оқушының аты-жөні: ........................................ ............... Күні: .........................

Оқыту мақсаты: экожүйелерде трофикалық деңгейлердің сызбасын құру.

Бағалау критерийлері: оқушы қарым-қатынас түрлерін дұрыс анықтайды.

Тапсырма. Кестенің екінші бағанын толтыру арқылы өзара қатынас түрлері бойынша ағзалардың жұптарын бөліңіз.

• Шықшылдық пен шыбын. Шықшөп жәндіктермен қоректенетін өсімдік, жәндіктерді сұйықтық тамшысымен (таңғы шықты еске салады ) өзіне еліктіріп, ұстап алады және оны қорытады.
• Аскарида және адам. Аскарида - нематод тұқымдастығының дөңгелек құрты. Омыртқалы жануарлар мен адамның ішегіндегі паразит. Организм иесінің күшті уландыруын тудырады.
• Шырша мен қарағай. Шырша мен қарағай - фотосинтез процесін жүзеге асыру үшін күн энергиясы мен топырақ суын қажет ететін, онда ерітілген минералды заттар бар қылқан жапырақты орман өсімдіктері.
• Қоян және көртышқан. Қоян - жер үстін мекендейтін шөпқоректі жануар, көртышқан - жер асты жәндікпен қоректенетін жануар.
• Зең саңырауқұлақтары мен бактериялар. Саңырауқұлақтар антибиотиктерді шығарады, олардың қатысуымен бактериялардың тіршілік әрекеті бәсеңдейді немесе айтарлықтай шектеледі.
• Шетен және шетен сайрағы. Шетен жидектері - құстар үшін азық. Сайрақтың ішек жолынан өтіп, тұқым қабығы ішінара бұзылады, бұл тұқымдардың өсуіне ықпал етеді.
• Раффлезия және лиана. Раффлезия шырынды (су және қоректік заттарды) лиананы сорады, сондықтан өз тамыр жүйесін, сабақты және жасыл жапырақтарды қажет етпейді, ол оған қоректік заттарды жасауға мүмкіндік беретін еді.
• Бұлан және сарышымшық. Сарышымшық және бұлан орманның әртүрлі көлденең қабаттарын мекен етеді, тамаққа әртүрлі жемді пайдаланады.
• Шырша және жарық сүйгіш шөптер. Шыршаның түсіретін көлеңкесінің кесірінен жарық сүйгіш шөптер қатты зардап шегеді.
• Торғайлар балықшы тұйғын ұясында. балықшы тұйғын – балықпен қоректенетін құс, бірақ ол өзінің ұялық аумағын күзете жүріп, оның ұясының қабырғаларында орналасқан ұсақ құстарды да қорғайды.
• Микориза. Микориза - саңырауқұлақ мицелийлері мен ағаш тамырларының байланысы. Саңырауқұлақ мицелийлері тамырды өріп, тамырдың соратын бетін арттырады,сондай-ақ фосфорды байлап, өсімдіктердің фосфорлы қоректенуін қамтамасыз етеді. Орнына саңырауқұлақ органикалық заттар алады.
• Түлкі және сұр тышқан. Түлкі - тышқан тәрізді кеміргіштермен қоректенетін жыртқыш.
• Қасқыр мен көбелек-есекжем. Қасқыр – негізінен омыртқалы жануарлармен қоректенетін жыртқыш сүтқоректі жануар. Есекжем гүлдердің шірнесімен, ал оның личинкалары – өсімдіктер жапырақтарымен қоректенеді.
• Қылқан жапырақты өсімдіктердің фитонцидтері және бактериялар. Қылқан жапырақты өсімдіктер фитонцид заттарын бөледі, олардың әсерінен ауру тудыратын өсімдіктер өледі.
• Арыстан мен құстар-падальщики. Арыстан - антилопалармен және басқа тұяқты жануарлармен қоректенетін ірі жануар. Грифтер, сипы, жұртшы - падальщики жыртқыштардан қалған тамақ қалдықтарына риза бола алады.
• Түйнек бактериялары және беде. Бактериялар өсімдіктердің азотты қоректенуін қамтамасыз ете отырып, тамырларда түйнектерді құрайды. Оның орнына бактериялар органикалық азық алады.