Жасушалық органоидтардың ерекшеліктері мен қызметтері. Биология, 10 сынып, дидактикалық материал.

Органоидтар

Жасушалардың цитоплазмасында органеллалар - тұрақты бөлшектер мен қосындылар - жинақталған заттардың уақытша құрылуы. Органоидтерсіз цитоплазманың сұйық бөлігі гиалоплазма деп аталады. Органоидтер мембраналар саны мен өсімдіктер мен жануарлардың жасушаларында болуымен бөлінеді.

Мембраналық емес органоидтер - бұл нәруызды синтездейтін және барлық тірі жасушаларға тән рибосомалар.

Жасуша орталығы микротүтіктерден тұратын және жасушалардағы хромосомаларды тарататын шүйкелерді құрайтын мембраналық емес органоид болып табылады.

Эукариоттардың қозғалыс органеллалары - микротүтікшелерден тұрады. Прокариоттарда ұозғалыс органиодтары тубулин протеиндерінен тұрады және микротүтікшелері жоқ. Эукариоттардың кейбіреулерінде (амеба, лейкоциттер) - цитоплазма өсінділері мембранадан шығып кете алады.

Бір мембраналық органоидтер: ЭПТ жасушаға заттар тасымалдайды, протеиндерді (түйіршікті), майларды және көмірсуларды (тегіс) синтездейді.

Гольджи кешені липидтер мен көмірсуларды синтездейді және өзгертеді, мембраналық торларды құрайды: лизосомалар және диктиосомдар (заттардың қаптамасы).

Лизосомалар (ас қорыту вакуольдары) тағамдарды, бактерияларды, зиянды заттарды ыдырататын немесе өздігінен (автолиз) сіңіретін ферменттерді қамтиды.

Тек өсімдіктерде ғана нақты вакуоьлдар болады. Олар ерітілген заттар жинақталатын ұяшыққа салынған шырындармен толтырылған. Вакуум судың қайта бөлінуіне қатысады.

Пероксисомдар - сутегі пероксидін тотықтыратын органеллалар және басқа да үерістерге қатысады.

Пластид, митохондрия және ядро екі мембраналы органоидтарға жатады. Барлық осы органеллалар көлемі бойынша үлкен.

Пластидтер мен митохондриялар жартылай автономды органеллалар. Оларда ДНҚ, РНҚ, рибосомалар бар; нәруыздарды синтездеуге және жасуша ішіндегі өздігінен қайталануға қабілетті. Шамасы, олар кезінде тәуелсіз прокариоттық жасушалар болғандықтан, оларға көптеген ұқсастықтарды сақтап қалған.

Митохондрия - барлық эукариоттардың жасушаларына тән органеллалар. Олар құрамында қоректік заттардың, оттекті сіңірудің және көміртегі диоксиді босатылудың, заттардың өзара конверсиялануынан болатын ATФ синтезі сияқты маңызды үдерістері жүреді.

Пластидтердің - үш түрі бар: жасыл хлоропластар фотосинтезді жүргізеді; ақ лейкопласттар крахмалды сақтауға арналған; Қызыл (сары) хромопластар қоректік заттарды немесе зиянды заттарды жинайды, жемістер мен гүлдерді бояйды.

Ядро - барлық эукариоттық жасушалардың маңызды бөлігі. Ол кариоплазмадан және ядрошықтан және хромосомалардан, екі мембраналы қабықтан тұрады.