баяндама: Кембридж бағдарламасы бойынша тізбектелген сабақтар топтамасына «Сыни тұрғыдан ойлау» модулі қалай және неге енгізілгені туралы

баяндама: Кембридж бағдарламасы бойынша тізбектелген сабақтар топтамасына  «Сыни тұрғыдан ойлау»  модулі қалай және неге енгізілгені туралы казакша баяндама: Кембридж бағдарламасы бойынша тізбектелген сабақтар топтамасына  «Сыни тұрғыдан ойлау»  модулі қалай және неге енгізілгені туралы на казахском языке


Ақтөбе қаласы
Отарбаева Ғазиза Мадемхановна

Болашақта өркениеті дамыған елдер қатарына ену үшін заман талабына сай білім керек. Себебі Тәуелсіз Қазақстанның бәсекеге қабілетті 50елдің қатарына терезесін тең ететін-білім.Сондықтан,қазіргі даму кезеңі білім беру жүйесінің алдына оқу үдерісін сыни ойлау мәселесінқойып отыр.Оқытудың әр түрлі әдістері зерттеліп,жаңашыл педагогтардың іс-тәжірибесі зерттеліп, мектеп өміріне енуде. Жаңа әдістерді меңгеруде мұғалімнің жан-жақтылығы,білімділігі қажет.
Елбасы Н.Ә. Назарбаев Білім мен Ғылым қызметкерлерінің ІІІ съезінде: «Мұғалімдердің жаңа ұрпағы білім деңгейі жөнінен әлдеқайда жоғары болуы керек.Ол үшін жаңа формацияның педагогі қажет» деген.
Тәуелсіз ел атанып, төбемізге ту тігіп, тіліміздің мәртебесі артып, әлемге атымызды танытып жатқан кезеңде ұлттың, елдің болашағы – жас ұрпақ тәрбиесіне де, білімі де мықты көңіл бөлінуі қажет.
Мектеп өміріне еніп отырған бағдарламалардың ерекшелігі- өсіп келе жатқан жеке тұлғаны жан-жақты дамыту.Инновациялық білімді дамыту, жаңа идеялармен жаңалықтарды өмірге әкелу.Бұрынғы оқушы тек қана тыңдаушы,орындаушы болып келсе, ал қазіргі заманның оқушылары өздігінен білім іздейтін жеке тұлға екендігіне үлкен мән береміз.
Осындай жеке тұлғаны дамыту үшін оқытудың жаңа әдісі қажет. Оқу- тәрбие үдерісіне осындай әдісті қолдану үшін,мұғалім алдымен өзі оқып, біліп, зерттеп,тиімділерін оқытып осының бәрін өзінің шеберлігіне сай жеткізе білуі керек. Жеткізе білудің тиімді әдісі сыни ойлау модулі деп есептеймін.
Осы егеменді, тәуелсіз Қазақстанда өркениетке бастар жолдың бастауы – мектеп десек, мектептің басты тұлғасы, жүрегі-мұғалім.Адамның адам болып қалыптасуына ата-аналармен қатар, мұғалімнің де рөлі зор.
Жақсы мұғалім — бұл қай кезде де ең алдымен кәсіби деңгейі жоғары, интеллектуалдық, шығармашылық әлеуеті мол тұлға. Ол оқытудың жаңа әдістерін өмірге ендіруге дайын, оқу-тәрбие ісіне шынайы жанашырлық танытатын қоғамнын ең озық бөлігінін бірі деп есептеледі.
Мұғалімнің ерекшелігі осыны таңдай білуінде.
Себебі, бұл бағдарланың өзі қолдану әдіс тәсіліне қарай жүзеге асады.
Қазіргі кезде ұстаздар қауымының пайдаланып жүрген оқытудың жаңа жобаның бірі- оқу мен жазу арқылы сыни ойлау әдісі. Жобаның негізі-оқушы. Ол басты тұлға,әрекет етуші. Мұғалім- болашаққа бағыттаушы. «Келер ұрпақ алдында зор жауапкершілік жүгін арқалап келеміз» деген Н.Ә. Назарбаевтың сөзі бекер айтылған жоқ.Сыни ойлауды дамыту бағдарламасы –әлемнің түкпір-түкпірінен жиылған білім берушілердің бірлескен еңбегі.Жобаның негізгі Ж.Пиаже, Л.С.Выготский теорияларын басшылыққа алады.
Мақсаты: барлық жастағы оқушыларға сабақ барысындағы кез келген мазмұнға сыни тұрғыдан қарап,екі ұйғарым бір пікірдің біреуін таңдауға саналы шешім қабылдауға үйрету.Сыни ойлауды, әдетте білім берудің кейінгі кезеңдерімен – орта мектептің жоғары сыныптары мен жоғары оқу орындарындағы оқушылармен байланыстырады.
Қазіргі кездегі білім берудегі негізгі мақсаты жан-жақты , білімді, өмір сүруге бейім,ой-тұлғасы бар адамгершілігі жоғары,қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру.
Сыни тұрғыдан ойлау «ойлау туралы ойлану» деп сипатталған. Осы жоғарыда айтылған мұғалімге жауапкершілігі маңызды мәселелерді ой елегінен өткізіп, тәжірибемде тиімді пайдалануға барымша тырыстым.Жас ұрпаққа жаңаша білім беру жолында түбегейлі өзгерістер күтіп тұр деп түсінемін.Азамзат баласының өз ұрпағын оқыту тәрбиелеуде тың жолдар іздеуі педагогиканың озық үлгілерін жаңашылдықпен дамыту да жалғаса бермек.
Өз пәнім бойынша яғни, оқыту орыс тілінде жүретін мектептердің қазақ тілі мен әдебиеті пәнін оқытудағы мақсатым: «Тіл үйрету, мемлекеттік тілді меңгерту,осы тілде дұрыс сөйлеу,сауатты жазу дағдыларын қалыптастыру, грамматикалық ережелер мен сөйлем құрылысын меңгерту» болса, сыни тұрғыдан ойлану осы мақсаттарды іске асыруда бірден- бір тиімді жолы дегім келеді.Осы тұрғыдан алғанда қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында «сыни тұрғыдан ойлау» оқушылардың жеке және топпен жұмыс жасау барысында жекеленген мүмкіндіктері мен ерекшеліктерін, қабілеттерін ашуға мүмкіндік береді деген сеніммен осы модульді таңдадым.
Оқушылармен жұмыс жасау барысында кластағы оқушылардың деңгейлері мен қабілеттерін ескере отырып, ой сала отырып, ойлануына , ортақ тақырып беріп, пікір алмасуына,білімдерін қорытындылай отырып, ортаға салуына мүмкіндік беруге тырыстым.Оқушыларымның қазақша сөйлеудегі қиындықтарын ескере отырып әр тапсырманы орындауына бағыт бердім. Бақылау, талдау, қорытынды және интерпретация дағдыларын қалыптастыру арқылы оқушылардың сыни ойлана алуын зерттедім.Оқушылардың сыни тұрғыдан ойлауы өзара талқылау тәсілін пайдаланып, бір-бірінен үйренетініне және олардың пікірлері басқалар үшін маңызды екендігін байқадым. Л.С.Выготскийдің пайымдауынша, когнитивті дамудың, оқушылардың өздерінің жақын арадағы даму аймағында жұмыс жасаса,жақсаратындығын іс-тәжірибе кезінде атап көрсеткеніндей /нұсқаулық, 39-бет/, оқыту барысында сыни ойлауға ерекше назар аудардым.
Жалпы сабақтарымның мақсаты : Оқушыларға мемлекеттік тілді үйрету. Жаз табиғат, жазғы серуен туралы ақпаратты өз бетінше меңгеруде, талдауда, дарынды және талантты оқушымен жұмыс жасауда , жаңа тәсілдермен қалай оқуды үйрете отырып, топтық жұмыста диалогке түсуге, белсенді қатысуға, сыни тұрғыда ойлай білуге, АКТ бойынша ақпаратты біліп, түсінумен қатар қолдану, бағалауға үйрену негізінде өзін-өзі реттеуді қалыптастыру.
Қазіргі заманда сыни тұрғыдан ойлауға үйрету модулін қолдануға арналған көптеген әдіс - тәсілдер өте көп. Сондықтан мен сабақтарымда сыни ойлауға жетелейтін сын тұрғысынан оқыту әдіс- тәсілдерін кеңінен пайдаландым.
Тізбектелген төрт сабаққа дейін өткізген дайындық сабақтарымда «Балаларға арналған сыйлықтар» тақырыбын өткенде өздеріне өте жақын тақырыптың осы

тәжірибе барысында сай келгені оқушыларымның бірлесе,жұмыла жұмыс жасау, сабаққаынталана қатысуына алғашқы баспалдақ болды деп ойлаймын. Балаларды диалог пен дәйектеуге, талқылауға тарту белсенді жүргізілген жағдайда олардың оқуы тиімдірек
және зияткерлік жетістіктері жоғары болатынын дәлелдейтін зерттеулер де көбейе түсуде.

Дегенмен, алғашқы сабақтың өтілу барысын мазмұнды өткізуді жоспарлағаныммен, оқушылардың өзіне деген сенімнің аздығы, өз ойларын ашық айта алмауы, бірін-бірі тыңдай, бағалай алмауы, өз беттерінше ізденістің аздығы, кей жағдайда тыңдаушы ғана болуына байланысты оқушылар үйренгендерін тез ұмытуы сияқты қиындықтар тәжірибемде кездесіп тұрды. Осындай қиындық тудырған мәселелерді шешудің жолын тапқан соң ғана – оқушыға сапалы да, тиянақты білім беру үшін өз пәнімді жан-жақты игеріп, оңтайлы тәсілдермен оқушы санасына жеткізе білу, шығармашылық ойлауын қалыптастыру, оқытудың белсенді әдіс-тәсілдерін қолдану арқылы жүзеге асырылатына көп ізденіс пен әріптестеріммен ой бөлісіп, тәжірибе алмасқаннан соң көз жеткіздім.Осылайша балаларды ХХІ ғасырда және кейінгі ғасырларда өмір сүру үшін қажетті дағдылармен және қасиеттермен қаруландыруда мұғалімдер үшін ынталандырушы күш болып табылады . Балалар күннен-күнге қолжетімділік артып келе жатқан анағұрлым, кең коммуникациялық үрдістерге тиімді және ойдағыдай қатысуға мүмкіндік беретін сыни тұрғыдан ойлау мен зерттеу дағдыларын дамытуы керек(Wolfe and Alexander,2008) 51 бет деп көрсеткен нұсқаулықты негізге ала отырып, сыни тұрғыдан ойлауды дамытуға арналған тізбектелген төрт сабақты дайындық алған тапсырманы орындауда жұптық тапсырма берілді.Төрт жұпқа тапсырма: төмендегі сұрақтарға байланысты маңызды үш нәрседен жазу деп тапсырма бердім.
1. Кімге не сыйлау керек? / гүл-анама, ойыншық – балаларға, альбом-досыма
2. Балаларға арналған сыйлықтар /қуыршақ, тәтті, доп, машина/
3. Мен досыма қандай сыйлық сыйлаймын?/кітап, сағат, телефон/
4. Анама қандай сыйлықсыйлаймын?/ сурет салатын,сандықша,гүл/
5. Басқа топтардың қосқаны: иіссу, әдемі түйме, шашқа тағатын,киім, сақина,аю
Осы стратегияны қолданғаннан кейін оқушылардың қөзқарасынан талқылау, сараптау, баға беру керектігін сезіндім. Себебі оқушылар қуыршақты, допты, машинаны –ойыншыққа жатқызды, иіссу, телефон қымбат біз оны ала алмаймыз деген бір- біріне қарсы пікірлер айтып диалогқа түсті. Оқуы нашар баланың өзі қызу араласты, өз пікірлерін дәлелдеп, белсенділік танытты. Сабақта үнемі ескерту алатын екі оқушы Витвицкий Игорь мен Саидов Тахирдің өз жауаптарын дәлелдеп, басқалардан қалыспады. Олардың нашар оқитыны білінбеді. Осындай қызу талқылауға қатысқан балалардың әрекеттерінен кейін тізбектелген төрт сабақты өткізуге сенімім оянды. «Тәуелдік жалғау» грамматикасына тірек сызба жасап, мысалдар келтіріп, жұмысты қорғау барысында, дарынды оқушым Жантурлиева Сабрина сызған сызбаны дәл нақты қылып айтып, екінші топтың қойған сұрақтарына іркілмей ойланып, ойын жинақтап жауап берді,қорғады.
«Табиғат аясында демалу» тақырыбын өткен кезде «Қолдарындағы суреттердегі әрекеттерді қайда орындаймыз?», « Табиғатта суға түсу», « серуендеу», «саяхатқа шығу» арқылы не істейміз? деген сұрақтарға жауап беру арқылы оқушылар жаңа сабақтың тақырыбын ашты. Топтарға тапсырмалар айтылмас бұрын қаланың Данияр есімді баласына табиғат аясында демалуға кеңес беру керек деген жауапкершілік жүктелді. Сыни тұрғыдан ойлау модулі оқушылардың да, мұғалімдердің де сыни тұрғыдан ойлауды дамытуды саналы және оймен қабылдауын көздейді /Нұсқаулық,48 - бет/ дегеніндей жаңа сабақтың тақырыбын ашу үшін ақпараттық – коммуникациялық технологияны пайдалана отырып, «Миға шабуыл» әдісімен «Бұл туралы не білетін едік, есімізге түсірейікші?» -сызбаға түсіріңдер деп оқушыларға тапсырма бердім. Топ мүшелері өз ойлары мен берілген екі сұрақты ұштастыра отырып жауап беруге постер жасап дайындалды және қорғады. «Туынды сын есімдер» тақырыбын тірек сызба арқылы көрсетіп, ережені өз беттерінше игеруге бағыт беріліп ,ол тапсырма орындауда білімдері бағаланды.Сабақтағы рефлексияда синкуейн әдісімен «жаз», «серуен», «табиғат» сөздеріне 5 жол өлең жазды және деңгейі жоғары оқушылар «Серуендеу», «Саяхатқа шығу», «Суға шомылу» тақырыптырына эссе жазды.
Сыни тұрғысынан ойлаудың өзіне тән рефлексиялық ойлау дағдылары бар. Соның ішінде пікірлерімен, ойларымен, сұрақтарымен жұмыс жасау шеберлігі шыңдала бастады. Сонымен қатар басқа оқушылардың пікірлеріне салыстырмалы баға бере білуді үйренді. Сабақтарымда қоданған сыни тұрғыдан ойлау стратегиясының әдістері оқушылардың қызығушылығын арттыра білді деген сенімдемін. Себебі, келесі сабақты қалай оқимыз, бүгін де басқаша сабақ өтейікші деген ұсыныстар оқушылар тарапынан түскенде, менде сабақты қызықты әрі мазмұнды өткізуге деген талпыныс арта бастады. Сонымен қатар алдағы уақытта күнделікті дәстүрлі сабақтан гөрі сыни ойлай отырып тақырыпты ашу арқылы және жаңа сабақты осындай әдістер арқылы түсінгілері келетінін айтты. Оқушылар қалай оқу керектігін өздері анықтаса әлдеқайда тиімдірек екенін түсіндім. Осы тізбектелген сабақтарымда жеткен жітістіктерім: оқушылар топтық, жұптық жұмыс жасауға төселді. Ортақ тапсырманы орындауға қалыптасты. Бақылау, талдау, қорытындылау, интерпретациялау дағдылары қалыптасты. Сабақтарда нашар оқитын
оқушылардан тұжырымды жауаптар, жоғары деңгейлі оқушылардың жоғары талпыныстарын байқалды.
Күнделікті сабақ жоспарларын жеті модульді ескере отырып өзгертіу арқылы сабақтарым қызықты өтті. Мектептегі іс-тәжірибемде енгізген жаңа тың идеяларым сабақтың мазмұнын ашуға көмек берді деп нақты айта аламын.Жаңа сабақты меңгертуде оқу мен оқытудың түрлі тәсілдерді пайдалансам, оқушылардың сабаққа деген қызығушылығы, құлшынысы артатындығын аңғардым. Барнс(1971) сыныпта тіл қаншалықты қолданылса, оқушылардың оқуына соншалықты әсер ететінін айтты.Оқытудың мұғалімді селсоқ тыңдағанда емес, вербалды қолдану нәтижесінде, яғни сөйлесу, талдау және дәлелдеу барысында жүзеге асатындығын көрсеткеніндей,(Нұсқаулық,39бет), бағдарламаның бірінші «Бетпе - бет» кезеңінде ұғынып, сабақтар топтамасын жоспарлап өткізгенде бір модульді қаншалықты тиімді пайдасы бар екеніне көз жеткіздім. Себебі, оқыту барысында оқушыны жеңілден ауырға қарай біртіндеп жетелеудің жолдарын үйрендім, оқушыларды сыни тұрғыдан ойлау арқылы дамыта әрі пәнге қызықтыра алуды үйрендім, менің жағдайымда оқушының білім сапасын қалай көтеруге болатынын түсіндім, сабақ үстінде тәрбиелеу сәттерін тудыруға болатынына көзім жетті және бұл туралы біраз бағыт – бағдар алдым. Сыни тұрғыдан ойлау модулін қолдану арқылы менің бойымдағы ұстаздық қабілетім оданда артып, жұмыс жасауға құлшынысым оянды. Осы модульді әр сабаққа енгізе отырып, күннен – күнге жаңа идеялар туындап, сабағымның берілуін түрлендіріп, өзгертіп отырдым. Бұрын оқушылардың сабаққа деген ынталары төмен, топта жұмыс жасап бір – бірімен пікірлесіп, бір – бірінің пікірін тыңдай алмай, өзара бағалай алмаған оқушыларым қазір сабаққа деген мотивациясы артып, берген тапсырмаларды жұппен, топпен бірігіп, бір – бірінің айтқан пікірлерін тыңдап, бір – біріне сыни сұрақтар қою арқылы қорытынды шығарып үйренді. Тібектелген сабақтарымды осы модульді қолданғанда оқушылардың еркін ойлау мүмкіндігі дамыды, жан-жақты ізденіске талпынды, сөйлеу дағдылары жетілді,ұжымдық іс-әрекетке қалыптасты,шығармашылық белсенділігі артты .Жоспарларымды жүзеге асырудың нәтижесінде ХХІ ғасырдың еркін, өз пікірін нанымды жеткізе білетін, сыни көзқарастары жүйелі дамыған, сандық технологияларды еркін меңгерген, тілін, әдебиеті мен мәдениетің шексіз сүйе білетін шығармашыл тұлға қалыптастыруАлдыңа мақсат қойып, сабақта әр модульді тиімді қолдансаң сонда ғана нәтижеге жетесің дегім келеді.
Сыни тұрғыда ойлауға дағдыланған оқушылар еркін ойлай алады; жан-жақты ізденеді; тіл байлығы жетіледі; топтық жұмыс жасауға үйренеді; шығармашылық белсенділігі артады; ақыл-ойы дамиды. Сондықтан күнделікті сабақта оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдерді қолдану үлкен жетістік болып табылады.
Жаңа технология ретінде ең озық әдістерді игеру,іздену арқылы бала бойына дарыту,одан өнімді нәтиже ғанда шығара білу – әрбір ұстаздың басты міндеті.

Пайдаланылған әдебиеттер:
1. «Мұғалімге арналған нұсқаулық», Үшінші деңгей 2012 ж
2.Имжарова С.У. «Сын тұрғысынан ойлау білім үрдісінде»,2010ж
3. «Қазақ тіл: әдістеме журналы»,2011ж



Жүктеу батырмасы 50 секундта ашылады!!!




KZ » Сабақ жоспары » Баяндамалар жинағы, баяндама қазақша, баяндамалар қазақша, баяндама на казахском языке, баяндама казакша, баяндама қазақ тілі мен әдебиеті, Кембридж бағдарламасы бойынша тізбектелген сабақтар топтамасына «Сыни тұрғыдан ойлау» модулі қалай және неге енгізілгені туралы, қазақша баяндама Кембридж бағдарламасы бойынша тізбектелген сабақтар топтамасына «Сыни тұрғыдан ойлау» модулі қалай және неге енгізілгені туралы, баяндама Кембридж бағдарламасы бойынша тізбектелген сабақтар топтамасына «Сыни тұрғыдан ойлау» модулі қалай және неге енгізілгені туралы, баяндама қазақша, баяндамалар қазақша, баяндама на казахском языке, баяндама казакша, баяндама қазақ тілі мен әдебиеті, Кембридж бағдарламасы бойынша тізбектелген сабақтар топтамасына «Сыни тұрғыдан ойлау» модулі қалай және неге енгізілгені туралы, қаза, баяндама: Кембридж бағдарламасы бойынша тізбектелген сабақтар топтамасына «Сыни тұрғыдан ойлау» модулі қалай және неге енгізілгені туралы