Баяндама: Арнайы және көмекші (түзету-коррекциялық ) мектептегі оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту ерекшеліктері

Баяндама: Арнайы және көмекші (түзету-коррекциялық ) мектептегі оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту ерекшеліктері казакша Баяндама: Арнайы және көмекші (түзету-коррекциялық ) мектептегі оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту ерекшеліктері на казахском языке


АБАЙ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
МАГИСТРАТУРА ЖӘНЕ PhD ДОКТОРАНТУРА ИНСТИТУТЫ
«Психологиялық - педагогикалық мамандықтар» кафедрасы
6М010500 – «Дефектология» мамандығының магистранты:
Сайлаубаев Жандос Зарыққанұлы

Бүгінгі таңда көмекші мектептегі ақыл-ойы кем оқушылардың білім мен тәрбие беру, оның рухани байлығы мен мәдениеттілігін, ойлау білу мүмкіндігін жетілдіру, сонымен қатар оқушының кәсіби біліктілігін, іскерлігін арттыру қоғамның міндеті болып табылады.
Міне осы тұрғыдан қоғамға жан-жақты білімді, мәдениетті, жұмысты шығармашылықпен істей алатын жеке дефектологтар қажет. Ондай адамды мектеп дайындайды. Ол үшін оқушыны жеке пән оқыту арқылы оқушының шығармашылық қабілеттерін арттырудың педагогикалық шарттарын таңдап алу қажет. Сонымен қатар оқушының шығармашылық қабілеттерін дамыту жолдарын тиімді ұйымдастыра білген жөн.
Шығармашылық - өте күрделі психологиялық процесс. Ол іс-әрекеттің түрі болғандықтан, тек адамға ғана тән.
Ұзақ жылдар бойы шығармашылық барлық оқушының қолынан келе бермейді деп қарастырылып келсе, қазіргі ғылым жетістіктері қабілеттің мұндай дәрежесіне белгілі бір шарттарды орындау арқылы кез келген баланы көтеруге және дамытуға болатындығы жайлы көп айтуда.
Сондай зерттеулердің бізді қызықтырған кейбіреулеріне тоқталай кетейік. Осы саланы тереңірек зерттеген дәрігер әрі психолог А.Н.Лук әрекет нәтижесінің шығармашылық деңгейге көтерілуі ең алдымен шығармашылық ойлауға байланысты деген пікір айтады.
Оқушылар оқу әрекетінде белгілі бір дағдыны қалыптастыратын, белгілі бір ережені меңгеретін жаттығулар орындалса, шығармашылық әрекетте баланың іздену жұмысы басты нысанада болады. сондықтан оқу әрекеті баланың жалпы қабілетін дамытса, шығармашылық әрекет нақты жағдай шешу барысында нәтижеге жеткізетін қабілеттерді дамытады. Әрекеттің шығармашылық қабілеттерді дамытуы үшін қажетті ахуалдың болуы керектігін және қорқыныш, жалқаулық, өзін-өзі шамадан тыс сынау сияқты психологиялық кедергілермен күресу қажеттілігіне тоқталады. Зерттеушілер шығармашылық әрекеттерге әр түрлі сипаттамалар береді. Мәселен: И.Я.Лернер – шығармашылық әрекет деп білім, білік, дағдыны жаңа жағдайға тасымалдай білуді айтады:
 проблеманы бұрынғы тәжірибеге сүйене отырып шешуді;
 объектінің жаңа функциясын көре білу;
 проблеманы шешудің балама жолдарын таңдай білу;
 жаңа объект, жаңа шешім табуды белгілейді.

Шығармашылық педагогикасының заңдылықтары мен принциптеріне тоқталады. Оқушылардың көркем-шығармашылық қабілеттерінің ерекшеліктері, оларды дамытудың жолдары мен әдістері А.А.Мелик – Пашаевтың, В.С.Шубинскийдің зерттеулерінде қарастырылады.
Педагогикалық еңбекті шығармашылық процесс ретінде қарастырған В.А.Кан-Калик, Н.Д.Никандровтың зерттеулерінде ұстаз шығармашылығын психологиялық негіздері, мұғалімнің жеке шығармашылығын қалыптастыру жолдарына талдау жасалады.
Жоғарыда аталып кеткен еңбектерде шығармашылық қабілеттің белгілерін анықтау, шарттарын айқындау, жолдарын, құралдарын белгілеу сияқты ортақ идеялардың бар екенін байқадық.
Сонымен, біз “шығармашылық қабілет» ұғымының соңғы уақыттарда көптеген зерттеулердің негізгі арқауы болғанын көреміз. Шығармашылық туралы айтылған ойлар мен жасалған тұжырымдамаларды талдай отырып, ол төмендегі ерекшеліктермен сипатталатын адам әрекеті деген қорытынды жасаймыз.
 шығармашылықтағы қарама-қайшылықтардың болуы.
 әлеуметтік немесе жеке адамға деген мәнінің болуы.
 шығармашылыққа арналған шарттардың, жағдайлардың болуы.
 шығармашыл тұлғаның жекелік қасиеттерінің болуы.
Бұдан «шығармашылық-қайшылықтарды шешуге бағытталған, ол үшін жекелік қасиеттердің болуын талап ететін, нәтижеде әлеуметтік не жеке адам үшін мәні бар соны жаңалыққа әкелетін адам әрекеті»- деген тұжырым жасаймыз. Ал жоғарғы сынып оқушысының шығармашылығы тек өзіне ғана жаңалық болып табылатын, субъективті жаңалық.
Жоғарғы мектеп жасындағы кезеңнің ерекшелігі, бұл кезде балалар қоршаған орта туралы білімін жинақтап қана қоймай, құбылыстардың мәнін жете түсінуге және оларға деген өзіндік көзқарастарын қалыптастыра бастайтындығында. Сол себепті де осы балаларға, үлкен адамның іс-әрекетін ешқандай ойланбастан қайталайтын, айтқанды екі етпей орындайтын, санасы жетілмеген адам деген, көп жыл бойы дәстүр болып кеткен көзқарастан бірден ауытқып кету мұғалімге оңай соқпаса да олардың шын өмірде өздерін белгілі бір іс-әрекеттерде тәрбие үрдісінің субъектісі ретінде көрсете алатындығын ескеру қажеттігі заман талабы екендігі түсінікті.
Көмекші мектептегі жоғарғы сынып оқушысын барлық жағынан дамытып тәрбиелеу, жас ұрпақты қоғам құрылысына белсене қатысуына әзірлеу міндеттері мектеп арқылы жүзеге асыруда. Мектепте білім мен тәрбие алу барысында жас түлектердің ақыл-ойы дамиды, адамгершілік қасиеттері қалыптасады, ой еңбегіне төселеді, рухани өмір байлығын меңгереді, эстетикалық талғамы, сезімі артады.
Көмекші мектеп реформасын жүзеге асырудың барысында оқу мен тәрбие жұмысының көптеген мәселелеріне түбегейлі өзгерістер енгізіп, қайта құру қажеттілігі туады. Солардың бастамаларының бірі, мұғалім мен оқушы, мұғалім мен мектеп басшылары мен педагог арасындағы қарым-қатынас сипатының өзін бүтіндей өзгерту қажет.
Білім – адамзаттың жинақтаған тәжірибесі, заттар мен құбылыстарды, табиғат пен қоғам заңдарын тану нәтижесі. Білімді жеке адамның игілігіне айналдыру үшін, оны ойлау операциясы - талдау, синтездеу, салыстыру, жіктеу, жинақтау арқылы терең ұғыну қажет. Оқушы ойлау операциясына сүйеніп, өз білімін шындыққа айналдырады. Бұл дамытып оқытудың негізгі ережесі, яғни оқушылардың таным іс-әрекетін дамыту, оларды өз бетімен ізденуге, зерттей білуге, жаңа білімді еркін игеруге үйрету.

Оқыту екі жақты процесс, онда мұғалім мен оқушылардың ынтымақтастық іс-әрекеттері мен тәсілдеріне үйретеді. Бұл сабақ беру процесі. Оқушылар сабақта түрлі іс-әрекеттерінің барысында дамиды, олардың ғылыми көзқарастары қалыптасады.
Дамытып оқыту – бұл оқушылардың таным іс-әрекетін барынша дамыту, яғни олардың ой-өрісін дамыту, өз бетімен жаңа білімді іздеп табуға және оны еркін игеруге үйрету. Осының негізінде олардың шығармашылық қабілеттерін дамыту керек.
Оқыту жеке адамның білімін, танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамытудың маңызды құралы.
Балалардың шығармашылық қабілеттерін дамытудың негізгі мынандай шарты бар:
Проблемалық оқыту.
Проблемалы оқытудың мақсаты – мұғалім оқушыларды білім жүйесімен, іскерлікпен, дағдымен дамытып қана қоймай, олардың танымдық және шығармашылық қабілетін дамытады.
Проблемалы оқыту – бұл ғылым негіздерін оқып білу процесінде жеке оқушының жалпы және арнайы қабілетінің дамуы, танымдық қабілетінің қалыптасуы.
Сабақ үстінде оқушылар тыңдайды, көреді, оқиды, бақылайды, сабақ үстінде тапсырманы орындайды сонымен қатар даму процесс жүреді.
Тапсырмалар оқушылардың қажетті шығармашылық іс-әрекетін қалыптастырады. Зерттеу жұмыстарының басқа түрлері де бар: а) оқушылар эксперименті; ә) ғылыми экспериментке қатысу; б) саяхат және фактілер жинақтау; в) архив мәліметтерін зерттеу; г) рефераттар, баяндамалар даярлау; д) қосымша әдебиеттерді зерттеу, т.б.
Сонымен бірге оқыту барысында оқушылардың өз бетінше жұмыс түрлерін орындауы. Өз бетіндік жұмыс – шығармашылық жұмыстың бастамасы. Сол себепті де оқушылардың шығармашылық қабілеттерін олардың өз бетіндік жұмысынсыз дамыту мүмкін емес.
Сол себепті де тиімді түрде ұйымдастыра білген мұғалімге берерлік маңызы зор.
Қазіргі таңда көмекші мектептердің алдына қойған бірден-бір мақсаты – дамыта отырып, шығармашылыққа бейім тұлғаны қалыптастыру. Мұғалімдердің біліктілігін арттырып, оқушыға саналы білім, саналы тәрбие беру. Бүгінгі педагогикалық -дидактикалық ұсыныстарға жүгінсек, оқытудың басты міндеті -мұғалімнің білім беру және оқушының білім алуындағы шығармашылық деңгейінің дұрыс қалыптасуында. Сондықтан оқу әрекеті баланың жалпы қабілетін дамытса, ал шығармашылық әрекет нақты жағдайдағы мәселені шешу барысында нәтижеге жеткізетін қабілеттерін дамытады. Психологиялық зерттеулер мысалы, И.Я.Лернер білім, білік, дағдыны жаңа жағдайға тасымалдай білуді, объектінің жаңа қызметін көре білуді, жаңа шешім таба білуді, шығармашылық әрекет деп түсірдірді. А.Н.Лук «шығармашылық әрекетті, мәселені шешудегі көрегендікке, қырағылыққа баулиды» идеяларды іске асыру, болжай білу қабілеттерін атайды.
Арнайы педагогика ғылымында көмекші мектеп мәселесіне арналған жалпы педагогикалық, психологиялық, әдістемелік зерттеулер әлі де жеткіліксіз болуда. Сондықтан мектептегі оқушылардың шығарамылық қабілеттерін дамыту, қалыптастыруда кездесетін қиыншылықтарды жеңе білу педагогтардың тікелей жұмысына байланысты. Сондықтан мұғалім де сабаққа дайындалу кезінде әр оқушының ерекшелігін ескере отырып, жеке берілетін тапсырмалар жүйесін әр оқуышының беленділігі мен қабілетіне қарап, мұқият беру керек. Көмекі мектептегі жоғарғы сынып оқушысының шығармашылық жұмысы тек өзіне ғана болып табылатын, субъективті жаңалық.
Осы шығармашылықтың кезінде бала бойында әртүрлі қасиеттер қалыптасып жатады. Мысалы, жаңалықты сезіну, күдік, елес, табандылық, танымдылық, белсенділік, жоғары көңіл-күйді қалыптастырса, сол еңбектің нәтижесі баланы жаңа жетістіктерге жетелейді, жігерлендіреді. Жоғарғы мектеп жасындағы оқушыларда бұл қасиеттердің барлығы орын табады. Бұл кезеңдер шығармашылық жұмыстың түріне, мақсатына орай араласып, ауысып, қабысып жатады. Оқу әрекетінен шығармашылық әрекеттің айырмашылығы – ол баланың өзін-өзі қалыптастыруына, өз идеясын жүзеге асыруға бағытталған жаңа әдіс-тәсілдерді іздейді. Қазіргі қоғам талабына сай, оның дамуына орай көмекші мектептегі жоғарғы сынып жасындағы оқушылардың кез-келгені шығармашылық тапсырманы шешуді табысты меңгере алады. Жаңа талпыныс, жаңа ашылған жолдардың бірі – білім берудің жаңа жүйесінің жасалуы. Бұл – арнайы педагогикалық, психологиялық үдерістегі өзгертулермен тығыз байлынысты. Білім беру саласының барлық жағына жаңаша көзқарас, жаңаша қарым-қатынас, жаңаша ойлау қалыпасуда. Оқушыларға білім беру мен тәрбие берудің негізі болып саналатын көмекші мектептердің арнайы педагогикалық үрдісін жаңарту бірінші кезектегі мәселе болса, бастауыш сынып – мұның түп қазығы, бастауыш білімінің мемлекеттік стандарты, және оны көмекші мектеп тәжірибесіне енгізуде шешуші орынды мұғалім қызметі аталатыны айқын. Оқыту үрдісін бағыттап, бағдарламаса, онда жоғары сыныпқа келгенде, көбінің шығармышылық мүмкіндігі шектеліп, тоқырап қалады.
Сондықтан қызығудың балалардың жақсы оқуына, оқығанын жақсылап ұғып алуына ықпалы зор. Осы қызығушылық негізінде шығармашылық қабілеттерін дамыту қажет. Шығармашылыққа деген қызығушылықтарды қалыптастыру үшін, олардың үш типологиялық айырмашылықтарын білу қажет. Қызығушылықтың дамуы үш сатыдан тұрады. Олар: әуестік, құмарлық және таза қызығушылық. Әуестік-әдеттен тыс, таңқаларлық, күлкілі нәрселерге бала бойында уақытша байқалатын сырттай қызығушылық. Құмарлық-қызығушылықтың күрделі сатысы. Мұнда нысанамен (обьектімен) тереңірек танысуға, бірқатар сұрақтарға жауап іздестіруге ынта-ықылас пайда болады. Нағыз қызығушылық - бұл іс-әрекеттің бір немесе бірнеше бағытындағы тұлғаның танымға деген тұрақты ұмтылысы.

Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
1. Н.Ф.Добрынин, А.М.Бордиан, Н.В.Лаврова «Возрастная психология», изд-во «Просвещение», М 1965г.
2. Т.Д. Зинкевич-Евстигнеева, Л.А.Нисневич « Как помочь «особому» ребенку», СП ,2000г.
3. А.А.Мелик-Пашаев, З.Н.Новлянская , «Ступеньки к творчеству», М. «Педагогика»,1987г.
4. А.М.Матюшкин, «Развитие творческой активности школьников»,М. «Педагогика»,1991г.
5. В.М.Мачихина, под.ред.В.П.Проворотова. «Внеклассная воспитательная работа во вспомогательной школе-интернате»,М. «Просвещение», 1978г.
6. Е.А.Медведева, И.Ю.Левченко, Л.Н.Комиссарова, Т.А.Добровольская «Артпедагогика и арттерапия в спецобразовании». Изд.центр «Академия», 2001г



Жүктеу батырмасы 50 секундта ашылады!!!




KZ » Сабақ жоспары » Баяндамалар жинағы, баяндама Арнайы және көмекші (түзету-коррекциялық ) мектептегі оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту ерекшеліктері казакша баяндама на казахском, баяндама қазақша, баяндамалар қазақша, баяндама на казахском языке, баяндама казакша, баяндама қазақ тілі мен әдебиеті, Арнайы және көмекші (түзету-коррекциялық ) мектептегі оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту ерекшеліктері, баяндама Арнайы және көмекші (түзету-коррекциялық ) мектептегі оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту ерекшеліктері казакша баяндама на казахском, баяндама қазақша, баяндамалар қазақша, баяндама на казахском языке, баяндама казакша, баяндама қазақ т, Баяндама: Арнайы және көмекші (түзету-коррекциялық ) мектептегі оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту ерекшеліктері