Ертегілер

Алтын шашты қыз бен үш аю

Алтын шашты қыз бен үш аю

Ерте, ерте, ертеде, қалың орманның ішіндегі бір үйде үш аю өмір сүріпті. Олар: ең үлкені — әке аю, одан кішірегі — ана аю, ең кішкентайы, қонжығы — бала аю. Үш аюдың үйі шағын болғанымен өте тиянақты еді. Әр заттың өз орындары бар болатын.

Үй үш бөлмеден тұратын. Біріншісі — тамақтанатын ас бөлмесі, екіншісі — ортасында ашық пеші бар демалатын бөлме, үшіншісі — жатын бөлме.

Әке аю — ағаш шебері. Ол ормандағы ағаштарды құлатып, олардан неше түрлі заттар жасайды. Үйіндегі жиһаздарды да ол өз қолымен жасаған болатын. Ана аю, орманнан жидектер теріп келіп, тамақ әзірлейді, үй шаруасымен айналысады. Ал бала аю әкесіне де, анасына да көмектеседі.

Кешке дейін тіршілік қамымен жүрген аюлар, кеш бата үйлеріне оралып, ас бөлмеде тамақтанады. Содан соң демалатын бөлмеге кіріп, шай ішіп отырып, көрген-білгендерін айтып, әңгіме-дүкен құрады.

Демалатын бөлмедегі пештің жанында үш орындық бар. Әр аю өз орындығына барып отырады: әке аю үлкен орындыққа, ана аю одан кішірек орындыққа, бала аю кішкентай орындыққа.
Читать в полной версии ➜

Бай мен кедей ертегісі


Ертеде бай мен кедей көрші болады. Кедей диірменге барса, байдын балтасын сұрап алады. Бір күні кедей диірменге барып балтасын ағып жатқан диірменге түсіріп алады. Ол диірменшіге балтамды алып бер дейді. Ол қолын диірменге салып бір алтын балтаны алып шығады. Ол кедейден «Мынау ма сенің балтаң?» деп....
Читать в полной версии ➜

Жетіген аспабының шығу тарихы


Баяғыда Жетіген деген қарияның жеті ұлы болыпты. Бір жылы елге зобалаң келіп, ұлдары өмірден өтеді. Көп жылап, жанары суалған қария ағашты ойып, аспап жасайды. Оған әр баласы өлген сайын жылқы қылынан ішек тағып отырады.
Читать в полной версии ➜

Еркіліктің он сегіз тозағы


Үлкен Тәңір Еркілікті жер астына айдап түсіргеннен кейін Үш Құрбыстан оған өлгендердің жандарын сотқа тартып, жазалауды тапсырды. Осылайша, барлық өлгендердің тағдыры Еркіліктің қолына көшті.
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Готемдік данышпандар

Британ ертегісі: Готемдік данышпандар

ГОТЕМДІК ДАНЫШПАНДАРДЫҢ ҚОЙ САТЫП АЛУҒА БАРУЫ

Бір күні готемдік екі данышпан Нотиңгем-бридж көпірінің үстінде кездеседі. Оның біреуі Нотиңгемдегі мал базарына қой сатып алуға бара жатыр екен де, екіншісінің базардан қайтып келе жатқан беті екен.

‒ Қайда бара жатырсың? ‒ деп сұрайды базардан келе жатқаны ауылдасынан.

‒ Қой сатып алуға бара жатырмын, ‒ дейді оған жерлесі.

‒ «Қой сатып алам?» Оны қай жолмен айдап келмексің?

‒ Осы көпірдің үстіме айдап өтем.......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Жалба тышқан мен жұлба тышқан

Британ ертегісі: Жалба тышқан мен жұлба тышқан

Жалба Тышқан мен Жұлба Тышқан бір үйде тұрыпты. Бір күні Жалба Тышқан масақ теруге барады. Оның артынан Жұлба Тышқан да масақ теруге барады. Сөйтіп екеуі де масақ теруге барыпты. Жалба Тышқан бидайдың сабағын тауып әкеледі. Жұлба Тышқан да бидай сабағын тауып әкеледі. Сөйтіп екеуі де бидай сабағын теріп әкеледі. Жалба Тышқан бидайдан пудиңг6 дайындайды. Жұлба Тышқан да бидайдан пудиңг дайындайды. Сөйтіп екеуі де бидайдан пудиңг дайындайды
Жалба Тышқан пудиңгті қазанға салып, қайнатуға қояды. Жұлба Тышқан да өзінің пудиңгін қазанға салып, қайнатуға қояйын деген кезде қазан төңкеріліп кетіп, Жұлба Тышқан ыстық суға күйіп мерт болады. Жалба Тышқан отыра қап, өкіріп жылайды.
Сонда үш аяқты орындық одан:
─ Жалба, неге жылап тұрсың? ─ деп сұрайды.
─ Жұлба қайтыс болды, соған қайғырып жылап отырмын, ─ дейді.
Орындық: ─ Олай болса, мен секіремін, ─дейді де, секіре жөнеледі.
Сонда бұрышта тұрған сыпырғы орындықтан:
─ Орындық, неге секіре бересің? ─ деп сұрайды.......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Жалқау Джәк

Британ ертегісі: Жалқау Джәк

Ерте ерте, ертеде Джәк атты жас жігіт болыпты. Ол шешесі екеуі жатақта өте жұпыны өмір сүріпті. Шешесі жүн иіріп сатады екен. Екеуі соған жан бағыпты. Джәк жазда күнге қыздырынып, қыста ошақ қасында жылынып жатудан өзге түк бітірмейді екен. Сондықтан жұрт оны Жалқау Джәк атап кетіпті. Шешесі сорлы қанша зарласа да, жұмыс істеу оның ойына да кіріп шықпайды. Бірде шешесі шыдамы тауысылып, «өз наныңды өзің таппасаң, үйден қуып шығам» деп ашуланыпты.
Джәк сонда ғана орнынан тұрып, көрші ауылдағы бір фермерге жұмысқа жалданады. Бірақ бұрын-соңды ақша ұстап көрмегендіктен үйге қайтып келе жатып тапқан табысын арықтан аттап өтем дегенде жоғалтып алады.
– Жарымес-ау, ақшаны қалтаңа салып алмадың ба! – дейді шешесі оған кейіп.
– Жақсы, ендігіде солай істеймін, – дейді Джәк.
Ертесіне жігіт сиыршыға жалданады. Сиыршы еңбекақысына бір құмыра сүт береді. Джәк сүтті күртешесінің үлкен қалтасына құйып алады. Сүт жол-жөнекей тамшылап, түк қалмай төгіліп қалады.
– Қымбаттым-ау, құмыраны басыңа қойып алмадың ба! – дейді шешесі оған
кейіп.......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Ештеңеден қорықпайтын Мери

Британ ертегісі: Ештеңеден қорықпайтын Мери

Ертеде Мери деген қыз болыпты. Ол бір фермердің үй күтушісі екен. Бірде фермер жора-жолдастарымен көңіл көтеріп отырып шарабы таусылып қалады. Фермер Мериді шақырып алады да, пабқа2барып бір шөлмек шарап алып келуді бұйырады. Жеті қараңғы түн мезгілі болғандықтан қонақтар оған:
‒ Тас қараңғы түнде жалғыз өзі жүруге қорқатын шығар, бармай-ақ қойсыншы, ‒ дейді.
‒ Жоқ, қорықпайды. Біздің Мери ештеңеден қорықпайды, өліден де тіріден қорықпайды, ‒ дейді оған фермер.
Қыз көп күттірмей, қожайынның тапсырмасын орындап келеді. Қонақтар таңдай қағысады.
‒ Бұл түк емес! ‒ дейді фермер сонда. ‒ Біздің Мери түн ортасында кез келген жұмсаған жерге бара береді. Ол адамзаттан да, ғаламзаттан да, өліден де, тіріден де корықпайды. Сенбесеңдер, бәстесейік! Түнде кеп Мериді бір жаққа жұмсаңдар. Корқып бармай қойса, алтын гинея берем.
Қонақтардың біреуі Меридің өжеттігін келесі аптада тексермек боп тарайды.
Сол арада әлгі келісім берген адам шіркеуге барып, парсоннан3шіркеу қақпасының кілтін сұрап алады. Қарауылға жарты гинея ақша беріп, «түнде зиратқа келген қызды қорқыт» деп тапсырады.
Межелі күні ол фермердің үйіне келеді де айтады:......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Тауық-сауық

Британ ертегісі: Тауық-сауық

Бірде Тауық-Сауық есіктің алдында дән шоқып жүреді. Бір кезде «тық» деп басына емен жаңғағы құлап түседі.
– О, Жаратқан Ием! Аспан жерге құлайын деп тұр! – дейді Тауық-Сауық зәресі ұшып. – Тез корольге хабар беру керек!
Сөйтіп жарбалаңдап жүгіре жөнеледі. Жүгіріп келеді, жүгіріп келеді, жүгіріп келеді, жолда Әтеш-Тәтеш жолығып:
– Қайда барасың, Тауық-Сауық? деп сұрайды.
– Сұмдық! Аспан жерге құлайын деп тұр. Тез корольге хабар беру керек!
– Сенімен бірге баруыма бола ма?
– Әлбетте.
Екеуі жүгіріп келеді, жүгіріп келеді, жүгіріп келеді, жолда Үйрек-Сүйрек жолығып:
– Қайда барасыңдар, Тауық-Сауық пен Әтеш-Тәтеш? деп сұрайды.
– Сұмдық! Аспан жерге құлайын деп тұр. Тез корольге хабар беру керек!
– Сендермен бірге баруыма бола ма?......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Джәк бақытын іздеп шыққанда

Британ ертегісі: Джәк бақытын іздеп шыққанда

Ертеде Джәк деген бала ержетіп, өмірдегі өз бақытын табу үшін сапарға шығады. Үйінен көп ұзамай жатып-ақ оған мысық кездеседі.
‒ Жол болсын, Джәк!
‒ Әлей болсын!
‒ Иә, қайда бара барасың?
‒ Өмірдегі өз бақытымды іздеп барамын.
‒ Мен де барайыншы сенімен бірге.
‒ Мейлің. Көппен жүрген көңілді.
Жиглти-жолт, жиглти-жолт деп екеуі келе жатса, алдарынан ит кездеседі
‒ Жол болсын, Джәк!
‒ Әлей болсын!
‒ Иә, қайда бара барасың?
‒ Өмірдегі өз бақытымды іздеп барамын.
‒ Мен де барайыншы сендермен бірге.......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Джәк Ханафорд

Британ ертегісі: Джәк Ханафорд

Бір сарбаз ұзаққа созылған соғыстан қайтып келе жатады. Әбден шаршап, жүдеп-жадаған, ауылында күтіп отырған ешкімі жоқ. Басы ауған жаққа жүріп, сай түсіп, қыр асып келе жатып, бір үйдің қасына аялдайды. Үйдің басиесі шалғайдағы жәрмеңкеге кеткен екен. Әйелі шығады. Бірінші күйеуі қайтыс боп, екінші рет тұрмыс құрған әйел болса керек. Әйтсе де, ақылы онша толыса қоймапты, екінші күйеуінің де ақылы шамалы екен. Осы екеуінің қайсысысының ақымақтығы басымырақ, ертегімді тыңдап болған соң өзің айтарсың.
Жәрмеңкеге аттанар алдында күйеуі әйеліне «мынау он фунт алтын ақша, мен келгенше сақтап қой» деп біраз ақша табыстап кетеді.
Ақымақ болмаса, әйелге де ақша сақтата ма?! Әйелі ақшаны шүберекке орап, «бұл жерден еш ұры-қары таба алмас» деп қонақ бөлмедегі пештің кернеуіне тығып тастайды.
Сол күні әлгі Джәк Ханнафорд деген сарбаз есік қағады.
‒ Бұл кім?
‒ Джәк Ханнафорд.
‒ Қайдан келе жатырсың?......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Мистер Винегар

Британ ертегісі: Мистер Винегар

Ерлі-зайыпты мистер мен миссис Винегарлар сірке суын сақтайтын шөлмектің ішінде тіршілік етіпті. Бірде мистер Винегар бір жұмыстармен жол жүріп кетеді. Оның шаруаға пысық әйелі үй ішін жинап жүріп сыпырғысы қабырғаға тиіп кетеді де, үйді күл-талқан сындырып қояды. Қападан қарайған байғұс әйел байыз таппай ерінің жолын тосады. Күйеуінің қарасы көрінген бетте:
‒ О, мистер Винегар, мистер Винегар! Құрыдық! Құрыдық! Мен үйді сындырып алдым! Тас-талқан болды! ‒ дейді.
Мистер Винегар оған басу айтады.
‒ Қой жылама! Ойланып көрейік. Үйдің есігі сынбай аман қалыпты, оған да шүкір. Мен оны арқалап алайын, сосын бақытымызды іздейік.
Олар күні бойы жүріп отырып, кешке бір қалың орманға кіреді. Екеуі де қатты қалжырап қалыпты.
‒ Қымбаттым, мен есікті сүйретіп ағаштың басына өрмелеп шығайын, сен артымнан ер, ‒ дейді мистер Винегар әйеліне. Екеуі ағашқа шығып алған соң әлсіреген аяқтарын есіктің үстіне жазып жіберіп, бірден қатты ұйқыға кетеді. Түн ортасында мистер Винегар шошып оянады, қорқынышын баса алмай қатты дірілдегені соншалық, есік бұтақтан тайып жерге құлап түседі.......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Ши қалпақ

Британ ертегісі: Ши қалпақ

Ертеде бір дәулетті джентльмен өмір сүріпті. Оның үш қыз баласы болыпты. Бірде ол қыздарының өзін қаншалықты жақсы көретінін білгісі кеп тұңғыш қызынан:
‒ Мені қаншалықты жақсы көресің, қарғам? ‒ деп сұрайды.
‒ Өмірді жақсы көргендей жақсы көрем, әке, ‒ дейді тұңғышы.
‒ Дұры-ы-ы-с.
‒ Ал, сен ше, сен мені қаншалықты жақсы көресің? ‒ деп сұрайды сосын ортаншысынан.
‒ Әлемді жақсы көргендей жақсы көрем, ‒ дейді ортаншы қызы
‒ Дұры-ы-ы-с.
‒ Енді сен айтшы, мені қаншалықты жақсы көретіндігіңді? ‒ дейді одан кейін кенжесіне бұрылып..
‒ Жас ет тұзды жақсы көргендей жақсы көрем, ‒ дейді кенжесі.
Бұл жауапқа джентльменнің ашуы басына теуіп, қызараңдап қалады.......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Жирен еттин

Британ ертегісі: Жирен еттин

Ертеде бір жесір әйел болыпты, ол бір байдың алақандай жерін жалдап тұрыпты. Әйелдің екі ұлы бар екен, бір күндері сол екі ұлды аяқтандырып, өз беттерімен тіршілік етуге аттандыратын уақыт жетіпті.
Әйел «жолыңа нан пісіріп берейін» деп, үлкен ұлын құдықтан бір шелек су әкелуге жұмсайды. «Көп су әкелсең ‒ үлкен нан, аз су әкелсең, кішкентай нан пісіріп берем және наннан басқа ештеңе бере алмаймын» дейді.
Жігіт су алып, үйіне келе жатқанда шелек тесіліп, судың көбі төгіліп қалады. Сондықтан оған пісірілген нан да кішкентай болады; сол кішкентай нанның өзін анасы «жартысын алсаң, оң батамды берем, тұтас алып кетсең, теріс батамды берем» дейді. Жігіт өзінің алысқа сапар шегетінін, жолда азық табудың қиындығын ойлап, нанды бүтіндей алып кететінін айтады. Шешесі баласына нанды бүтіндей береді, нанмен қоса теріс бата береді. Жігіт кетерде інісін шақырып алады да, пышағын көрсетіп:
‒ Күнде таңертең мына пышаққа қарап жүр, осы өткір күйінде жалтырап тұрса, аман-есен жүргенім, ал егер тот басып, қарайып кетсе, бір пәлеге ұшырағаным, ‒ дейді.......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Шоқпытқыз

Британ ертегісі: Шоқпытқыз

Ертеде теңіз жағасындағы сән-салтанатты зәулім сарайда өте дәулетті лорд жападан жалғыз өмір сүріпті. Оның тек бір жиен қызынан өзге не әйелі, не балалары болмапты. Лорд жиеніне жаны қас болып, өмірінде бір рет те бетін көрмепті. Себебі оны босанарда сүйікті қызы қатты қиналып, дүниеден өтеді. Асыраушы әйел нәрестені нағашы атасына көрсетуге келгенде:
− Құрт көзін! Анасын жалмап туған қу шешек! Өссе-өссін, өспесе, өме қапсын! − деп балаға қарамай, бетін бұрып әкетеді.
Содан қайтып жиені де, атасы да бір-бірімен қатынаспайды.
Лорд қайтыс болған қызын сағынып күні бойы терезеден теңізге қарап тапжылмай жылап отырады екен. Оның ағарып кеткен шашы мен сақалы өсе-өсе иығынан түсіп, орындығына оратылады, одан да әрі ұзарып, еден тақтайларының арасындағы саңылауларға кіріп кетіп жатады. Ал, көзінен терезенің жақтауына тамған ащы жас сыртқа лықып, тас қабырғадан төмен сорғалайды, одан кішігірім өзенге айналып, телегей теңізге барып құяды.......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Том Тит Тот

Британ ертегісі: Том Тит Тот

Ертеде бір әйел бес пай пісіреді. Ошақта көп ұстап қойғандықтан пайы тіс батпайтын қатты боп шығады.
‒ Қызым, мына пайларды сөреге апарып қойшы, қалпына келсін, ‒ дейді әйел қызын шақырып. «Қалпына келсін» дегені «жұмсарсын» дегені ғой, түсініп отырған шығарсың.
Алайда қызы оны басқаша ұғады, «осы пайларды жей салайыншы, бәрібір қайта қалпына келеді ғой» деп тәтті нанның біреуін де қалдырмай жеп қояды.
Кешкі шайды ішер кезде шешесі қызын тағы жұмсайды:
‒ Қызым, манағы пайларды әкелші, қалпына келген шығар.
Қызы бос табақтан өзге ештеңе қалмаған сөренің жанында тұрып-тұрып, қайтып келеді.
‒ Әлі қалпына келмепті.
‒ Ешқайсысы да қалпына келмеп пе?
‒ Ешқайсысы да.......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Том Тамның басынан кешкендері

Британ ертегісі: Том Тамның басынан кешкендері

Ертеде, король Артурдың заманында Мерлин деген аса білімпаз, өте тәжірибелі әлемде теңдесі жоқ сиқыршы өмір сүріпті. Мерлин қажет болған жағдайда кез-келген кейіпке еніп кете алады екен. Бір күні ол қайыршы кейпіне еніп, ел кезіпті. Шаршаған соң демалып алайын деп бір егіншінің үйінің алдына аялдап, жүрек жалғайтын тамақ сұрайды. Үй иесі оны жылы қарсы алады, әйелі құрақ ұшып алдына бір кесе сүт пен бір табақ нан қояды. Мерлин олардың кең пейіліне риза болады. Әйтсе де, үйлерінің кірсе шыққысыз жайлы да жинақы екеніне қарамастан ерлі-зайыптылардың бақытсыз екенін байқайды. Сиқыршы жағдайдың мәнісін сұрап, олардың осы уақытқа дейін бала көре алмай жүргендерін естиді.
‒ Отағасының бармағының үлкендігіндей ұл берсе де Жаратқан Иеме разы болар едім, ‒ дейді егіншінің әйелі көзіне жас тығылып.
Мерлинді егінші бармағының үлкендігіндей ұл бала туралы ой қатты толғандырып, бейбақ әйелдің тілегін орындауға кіріседі.
Бір күні жас ана төсегінде сәбиіне сүйсініп, айналып-толғанып отырғанда кішкентай жігітті көргісі келген фэйри патшайымы терезеден кіреді......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Дик Уиттиңгтон және оның мысығы

Британ ертегісі: Дик Уиттиңгтон және оның мысығы

Ертеде, Эдвард Үшінші деген король тақта отырған кезде Дик Виттиңгтон ныспылы бала өмір сүріпті. Әке-шешесі дүниеден ерте озып, Дик жастайынан жетімдік көреді. Тым жас болғандықтан оны еш жерде жұмысқа алмайды. Ішер асқа, киер киімге жарымайды, кейде күніне бір-ақ рет тамақ ішеді. Дик тұратын ауылдың адамдары да өте кедей болғандықтан оған картоп қабығынан өзге еш азықпен қарайласа алмайды.
Бала Лондон деп аталатын үлкен шаһардың ғажайыптары туралы көп әңгіме естіп өседі; ауыл адамдарының айтуы бойынша, онда тек маңғаз мырзалар мен кербез бикештер тұрады, олардың бар жұмысы ‒ күні бойы ән салып, би билеу. Және қаланың көшелеріне тас орнына алтын төселген-міс.
Бірде Дик әдеттегідей маңдайша жазу қағылған бағанға сүйеніп, көшеден өткен-кеткендерді тамашалап тұрғанда жанынан қоңыраулы сегіз ат жегілген күйме өтіп бара жатады. Арбакеш сыра ішіп, әлденіп алғысы келіп асхана жанынан түскенде, Дик батылданып, одан өзін Лондонға ала кетуін өтінеді. Диктің тұлдыр жетім екенін естіп, қырық жамау киімін көріп, баланы өзімен бірге ала кетсе, жағдайының қазіргіден бетер нашарлай қоймасын сезген арбакеш «ергің келсе, жүре ғой» деп келісім береді.......
Читать в полной версии ➜

Британ ертегісі: Джәк пен Үрме бұршақ

Британ ертегісі: Джәк пен Үрме бұршақ

Ертеде бір жесір әйел өмір сүріпті, оның Джәк атты ұлы болыпты. Джәк сынды балалар туралы «жатырынан жүйкелеп туған» деген сөз бар. Бірақ Джәк ешкімге жамандық жасамайтын ақкөңіл де кішіпейіл еді, анасын жанындай жақсы көретін. Осы қасиеттердің өзі үлкен адамгершілік емес пе!
Жесір әйел мен Джәктің мал дегенде Ақшаңқан атты жалғыз ақ сиыры болыпты. Екеуі ақ сиырдың сүтін сатып күн көреді екен, бір күні сиыр суалып қалады. Бейбақ жесір ертеңгі күнін ойлап дал болады.
– Енді қайттік? Қалай күн көреміз? ‒ дейді Джәктің шешесі саусақтарын тартқылап.
‒ Уайымдамаңыз! Мен жұмысқа тұрамын, ‒ дейді ұлы.
‒ Бұрындары да жұмысқа тұрайын деп талай талаптандың, ешкім қабылдамады, одан да ақ сиырды сатып, дүкен ашайық немесе басқа бір кәсіппен айналысайық.
‒ Жарайды онда. Бүгін Ақшаңқанды сатып келейін, ‒ дейді де, Джәк сиырдың ноқтасын қолына орап ап, базарға қарай тартады. Ауылдан көп ұзамай-ақ жолда оған түрі қызық бір шал кездеседі.
‒ Қайырлы таң, Джәк!.....
Читать в полной версии ➜

Сатиралық ертегі: Қожанасырдан сөз

Сатиралық ертегі: Қожанасырдан сөз

Қожанасыр өте қиял әпенді кісі болған екен. Қожанасыр бір күні үйде жатса, патша шақырыпты.
– Менің тісім ауырып қалды, Қожанасыр келіп, тісіме ем қылсын, – депті. Жігіттер келіп:
– Қожеке, жүр, сізді патша шақырады, – депті. Қожа айтыпты:
– Бармаймын, патша өзі келсін және маған керосин май беріп жіберсін, – деп, жігіттерге айтыпты. Жігіттер барып, патшаға айтқан екен Қожа келмеймін дейді, маған май берсін деп, айтып жібереді, – деді. Патша айтты:
– Бір бөтелкеге сиіп, толтырып, Қожаға алып бара беріңдер. Оның май емес
екенін білген соң Қожа ашуланып, өзі келеді, онан соң тісімді қаратып алайын, – деді. Жігіттер бөтелкеге сиіп, Қожаға алып барып, беріпті. Алып барған жерінен танып, Қожа біліп, сыр бермей, қала беріпті. Екінші күн:
– Қожаны шақырып кел, келмеді ғой, келмесе, байлап алып келіңдер, – деп,
патша жігіт жұмсады. Қожа адамның кепкен бір тезегін бір шүберекке таңып алып, дайын болып отыр екен. Жігіттер келіп, Қожаны ертіп, патшаға барыпты. Патша қол қусырып:
– Қожеке, неге кеше келмедіңіз? Кешелі бері тісім ауырып, көрмеген қорлық көрдім. Маған бір дәрі-барыңыз болса, берсеңіз екен. Не дүние болса, мен сізге берер едім, – деді......
Читать в полной версии ➜

Сатиралық ертегі: Дуана Қожанасыр

Сатиралық ертегі: Дуана Қожанасыр

Тіпті, бұрынғы заманда бір дуана Қожанасыр деген болыпты. Әйтеуір, бір адам, не ақылды емес, не ақымақ емес, не тентек емес, не момын емес. Оған таныс болған емесдүр қайғы да, машақат та, өш алу да, һәм күншілдік те. Ол өзі Құдай деген кісі еді, һәм әрқашан өзінде не бар болса, соныменен қанағат қылар еді, ілгергі уақытта қайтемін деп, қам жемейінше. Ол турада айтылған қазақ арасында көп сөздер бар. Бұларды санауға мүмкін емес. Біз бұлардың ішінен бағзы біреулерін алып, жазуға жаһат етеміз.
Бір күні Қожанасыр көк есегіне мініп алып, отын алғалы ағаш ішіне барды. Ағаш ішіне келіп, бір ағаштың бұтағына шығып алып, бұтақты түбінен кесе бастады. Дәл со уақытта бір жолаушы адам қасынан өте беріп, бұған айғайлап айтады:
– Ағаш құласа, астында калып өлесің ғой, – деп. Дуана айтады:
– Ей, әулие, тоқта, сен маған айт, мен қашан, қалайша өлсем керек? – дейді. Жолаушы тоқтамастан жүре беріп, бірақ оған айтты:
– Сен ақымақ екенсің, – деп. Сонда Қожанасыр жіберместен сұрайды: «Қашан өлетұғынымды айт», – деп. Жолаушы әбден мазасын ала берген соң ашуланып:.....
Читать в полной версии ➜

Сатиралық ертегі: Өтірік саңырау

Сатиралық ертегі: Өтірік саңырау

Бұрынғы уақытта Шаған елінің бір саудагері Киптанға келіп, сауда істеп жүреді екен, ақ қашқан жылы, қызылдың қолына түсіп, бар істеп жүрген күрегінен айырылып, кісі жатты. Ішінде бір Жүніс деген ақсақалы бар екен. Бір күні түнде отырып, саудагер Жүніске айтты:
– Көңіліміз бір көтерілсін, күлдірші, – деді. Сонсоң Жүніс айтты:
– Шынымды айтып күлдірейін бе, өтірігімді айтып күлдірейін бе? – деді.
Сонсоң:
– Өтірікпен күлдірмей-ақ қой, шыныңмен күлдір, – деді.
– Шыныммен күлдірсем, – деді, – бір көк атым бар еді. Соны жазды күні семіз күйінде ұрлап қойды. Өзі бәйге ат еді, зар ғып жүр едім, бір күні біреу бәленше жерде тұр деп айтты деген соң құлағымды тігіп, бақылай келсем, Керекудің аржағында тұр деген дейді естілді, бұрын сол Кіптанға келіп жүретін бір керекулік жігіт бар-ды. Талай «Тамыр болайық», – деп, – үйге жүр, қалағаныңды алып кет деп жүретін. Мен қолым тиіп, бара алмайтынмын-ды. Сонан соң жолдас та ерткенім жоқ, жүріп кеттім. Қуанышым қойныма сыймай, ойым сол тамырыма барсам деп, келе жатырмын. Үстімде киген киімім жақсы, сағаты бар күміс, бір күннен кейін тағы да жүріп келе жатырмын. Артыма қарасам, бір боз жорға атты келе жатыр. Сонсоң бөгелгенім жоқ, аттың екпінімен соғып келіп, өтті. Оң жақ тізем сынып қала жаздады......
Читать в полной версии ➜

Сатиралық ертегі: Құлжатай сөзі

Сатиралық ертегі: Құлжатай сөзі

Бұл кәдімгі Тобықты деген рудың, оның ішінде Қарамырза деген топтан атақты Тәуке батырдың туысқаны Құлжатай Қорыға баласы деген азамат, осының әңгімесі шығыс әңгімесінен де қызығырақ. Осылар екі атаның баласы, бір жағы – Жақып баласы Байғали, Нұрғали, Қали, екінші жағы – Қорыға баласы Мұсатай, Жолдатай, Құлжатай болып, Ақшоқы деген жерде жерге таласып, екі жақ болып, төбелеске шығады. Бір жағының батыры атақты Тәуке, екінші жағынан қашқын Әділқан деген Байтен деген рудан апрель айының аяқ кезінде талтүсте сарт та сұрт, ал соғыс. Бұл соғыста Қорыға жағы мегдетіп, Жақып баладарының көбі қашып, түсіп қалады. Басты орамалмен мықтап тартып алған, қолда Ақтабаннан нән бір-бір сойыл шоқпар еді. Жерге талас түс мезгілінде Құлжатай мырза тоқтап, Ақшоқының басына шығып, желпініп, насыбайын атайын деп, қалтадан шақшаны суырып ап, ердің қасына тық-тық еткізіп қақса, ері тілге келеді.
– Кенже-ау, басымды жардың ғой, – дейді.
Құлжатай мырза сасып, тап ерінің қасына қараса, тақымынан бір бас қылтиып шығып тұр, қараса, алғашқы кездескенде сасып жүріп, жауырынынан жұлып алып, Әділқан батырды тақымына қысып ап кеткен екен. Оны ұмытып кетіпті. Әлгі ердің қайысы деп, шақша қаққаны осы Әділқан батырдың басы екен. Ыржиып күледі......
Читать в полной версии ➜

Сатиралық ертегі: Үсен қу

Сатиралық ертегі: Үсен қу

Үсен осы әңгімесін бастап айтқанда былай дейді екен.
– Көктем уақ жұрт оразасын көкек айында ұстайтын болған. Сол жылда қыста Үсеннің жалғыз көк шолақ аты болады екен. Қыс қаталаң болып, Үсеннің көк аты қыршаңқыға ұрынып, көк шолақ ат болыпты. Бір ауылға мініп барса, қышынып, үйге сүйкеніп, маза бермейтін бопты. Елден қыдырып, ет жеуге, тіпті, ыңғайсыз болған соң көк шолақ атты мінбей, қоя беріп, үйінде жататын бопты. Бір күні қатыны Зарауқа даладан үйге жұлынып, бір нәрсеге тырысқандай түсі бұзылып кіреді.
– Біздің көк атты үлкен атамның ауылындағы кіші енем қолына бақан алып, қуалап ұрып жүр. Дәрісі, үйіне сүйкенді білем. Арам қатқыр, ішің сұйылғыр, – дейді. Зарауқа жылап жібереді.

– Зарауқа, сен оған намыстанбай-ақ қой. Оны мұнда ұстап алып келші. Бір жаққа мініп кетейін, – дейді.

Зарауқа көк шолақ атты ұстап әкеліп, ерттеп береді. Үсен домбырасын ішінен байланып, Асы деген жерде Албан деген елге бармақшы болып, жүріп кетеді.

Жылы жағалай қонып, үш күнде Асыдағы Албанға барады.

Күн батып кеткен кезде бір түйе жинап келе жатқан ақсақалды шалға жолыға кетеді. Ақсақалды шал Үсенге:

– О, батырым, кімсің? – дейді......
Читать в полной версии ➜

Сатиралық ертегі: Құлақай

Сатиралық ертегі: Құлақай

Құлақайдың әкесі елге беделді адам болса керек. Мекені – Тарбағатай тауының алқымы, «Саршоқы», «Аршалы» деген жерлер. Сол уақыттағы дәстүр бойынша Құлақайдың әкесі күз болып, мал семірген уақытта маңындағы елдерге жата-жастана қонақтайтын әдеті екен. Құлақайдың сегіз-тоғыз жастағы кезі. Әкесінің алты ұлының ең кішісі де осы – Құлақай. Сондықтан да оны жасынан-ақ еркелетіп, бетін қақпай өсіріпті. Әкесі қайда барса да, өз қасынан қалдырмапты. Ел ішінің беделді адамы, атақты рудың баласы болғандықтан, Құлақайдың әкесін елі құрметтейтін. Өзі жоққа нанғыш, байлығы болмаса, момын адам еді. Сүйтіп, жас Құлақай әкесімен қонақтап жүріп, барған үйінен үнемі құлақ (малдың) жеп, оның тәттілігі жас баланы кәніктендіреді. Жасы жеткен адам болғандықтан да, қай үйге барса да, бас Құлақайдың әкесінікі де, құлағы – баласынікі. Көбінесе, ағайын ішіндегі бір ауылдың, қалса, бір елдің ақсақалы болғандықтан, бір үйден екінші үй өздері–ақ құрметтеп әкететін. Оған деген бір малдары ертеден арнаулы.
Құлақай жасынан-ақ бір бетті, көңілге алған ісіне тиянақты, көпшіл болды. Өзімен замандас балалардың ортасында әр нәрсеге ыңғайлы, қолынан іс келетін қабілеті күшті еді. Ең аяғы, ауыл балаларын әртүрлі ойынға ұйымдастыратын да осы Құлақай болды. Онсыз ойындарының беделі болмайтын, қызықсыз өтетін......
Читать в полной версии ➜

Сатиралық ертегі: Айдарбек қу

Сатиралық ертегі: Айдарбек қу

Айдарбек қу ел аралап жүріп, Шаншардың бір ауылына келіпті. Әлгі ауылдың бір адамы өліп, соны қойып жатыр екен. Айдарбек жаназаға келген Шаншарларға «майлансын-ақ», – депті. Елеңдеген бір жігіт:
– Ой, мынау қалай, қалай сөйлейді? Кісіміз өліп жатқанда, көңіл айтудың орнына майлансын-ақ дегені несі? Өзіне дүре соғып, қып-қызыл қылып жіберсе қайтеді? – дейді.
Айдарбек:
– Иә, қып-қызыл қылсаң, қыларсыңдар. Қолдарың қанданып тұр екен, – деп, жүріп кетіпті.
* * *
Айдарбек сол бетінде Шаншардың бір бай ауылына келеді. Келсе, әлгі ауылдың байы үйде жоқ, бәйбішесінен рұқсат сұрап, қонады. Түнде бәйбіше етті көп асып, күтеді. Сорпа ішерде Айдарбектің сорпасына үпілмәлік деген дәрі қосып береді. Ол дәріні ішкен адамның іші өтеді екен. Әлден уақытта Айдарбектің іші ауырады, тысқа шығайын десе, есікті мықтап жауып қойыпты. Шаншардың қуларының әдейі істеп жүргенін біледі де, төсекте жатқан бәйбішенің көрпесін ептеп алып, соған дәреттеп, көрпені қайта жауып қойыпты......
Читать в полной версии ➜

Сатиралық ертегі: Амалшыл Бекжан

Сатиралық ертегі: Амалшыл Бекжан

Бұрынғы уақытта бір хан болыпты. Ол ханның ақшасын Бекжан деген ұрлапты. Оны кім ұрлағанын ешкім біле алмайды. Кім ұрлағанын білуге хан үй тігіп, той қылып, барша халықтарын шақыртты.
– Әр қонақтардың алдарына он тиын күмістен қой, – деді.
Ханның бұйрығын орнына келтірді.
– Кімде-кім ол он тиын күмісті алса, сол ханның ақшасын алған, – деді.
Амалшыл Бекжан мұны білді. Етігінің өкшесіне желім жақты. Тамақ жегеннен кейін қонақтардың қолына су құя бастады. Барлық қонақтардың алдындағы күмістер Бекжанның өкшесіне жабысты. Онан кейін далаға шығып кетті. Оның мұндай істегенін ешкім білген жоқ.
* * *
Ханның бір түйесі бар еді, түйені іздетуге хан ойланды. Хан түйені бос қоя берді. Түйе барды да, Бекжанның үйінің қасына барып жатты. Бекжан оны білген соң түйені сойып алды. Мұны хан білген жоқ.
Бір уақытта Бекжанның үйіне бір қатын келді де, Бекжаннан бір жапырақ түйенің етін сұрады. Ол бір жапырақ етті алды да, көрсетуге ханға қарай жүрді. Қатын ханға келе жатқанда Бекжан жолықты......
Читать в полной версии ➜