👈 қаріп өлшемі 👉

Бөлім: «Аңыздар»

Аңыз жанры. Қазақ халық ауыз әдебиетінің тарихи негізі бар мол саласы. Онда айтылатын оқиғалардың, кейіпкер аттарының, елді мекен, жер атауларының, мезгіл мөлшерінің деректілігі басым келеді. Әуезов аңыз жанры жайында Л. Соболевпен бірге жазған «Қазақ халқының эпосы мен фольклоры» атты монографиясында, 1957 ж. шыққан «Қазақ КСР тарихының» 1-томында жарияланған «Қазақтың ауыз әдебиеті» атты көлемді еңбегінде жан-жақты айтқан. Алғашқы еңбектің «Аңыз ертегілері» деген тарауында: «Қазақ аңыздарының ертегілерден ерекшелігі сол - барлығы да тарихта болған адамдар жайында айтылған, халық шығарған көркем әңгіме болып келеді. Кейін оларға қоспалар қосылады да, халық шығармашылығының ерекше бір саласын құрайды» деп бірден екі жанрдың жігін ашып алады. Монографияда эпос пен аңыздың негізгі ерекшелігі - соңғысының қара сөзбен баяндалатындығы эпостағыдай кейіпкерді тарихи прототипінен көп алшақтатпайтындығы, циклды боп келуі дейді. Қазақ аңыздарын Қорқыт, Асан Қайғы, Аддар Көсе сияқты тарихи адамдар туралы аңыздар мен күй аңыздары деп екі түрге бөлген. Бұл еңбекте Қорқыт, Асан Қайғы, Алдар Көсе, Жиренше, Күй аңызы деп жеке тарауларға бөліп те талданған. «Қазақтың ауыз әдебиеті» мақаласында аңыз жанрын ертегілермен бірге алып қарастырған. Алғашқы еңбекке қарағанда, көлемі шағын болғандықтан, ауыз әдебиеті жанрларын айқын ажыратып жіктемеген. Ертегі мен аңыздардың түп-төркіні халықтың арман-қиялы екенін негізге ала отырып, екі жанрға қатар талдау жүргізген. Әйтсе де «Бергі кезде Жамбыл жазған «Өтеген батыр» поэмасының сюжеті Асан Қайғы жайындағы аңызға тығыз байланысты» деп, ертегі мен аңыздың айырмашылығын айырып айтқан.
Балуан Шолақ туралы АҢЫЗ-ҒҰМЫР
Жастайынан жұрт назарына ілігіп, есімі шартарапқа жайылған қазақтың атақты ұлы Балуан Шолақ дүниеге келгелі бір жарым ғасыр болды. Жауырыны жерге..
—  Бейбіт Қойшыбаев
СЫРДАРИЯ КӨКПАРЫ
Баллада(Қазіргі аңыз)Көктен атқан жасындай,Аптығы бір басылмай,Арқыраған дария,Құм даланы қыдырып,Желден озған жүгіріп,Асыққандай жарына,Үрке қашқан..
—  Қалижан Бекхожин
КАРЛ ПАТША МЕН АЛТЫН АСҚАР
Рим императоры Карл ІҮ (1316-1378) бір заманда Чехияны жаулап алып, табиғаты сұлу өлкені өзіне отар еткен. Чехияның королі атанған Карл аңыз бойынша..
—  Қалижан Бекхожин
Аққұс туралы аңыз - соңы 5 оқиға
 Түн… Аспан төсiнде самсаған жұлдыздар. Толықсығансұлу ай баяу қалқып көк жүзiн сызып барады. Жол қағып,арып-ашқан Меңсұлу мен Мыстан көрiнедi. Жүрiп..
—  Нұрлан Оразалин
Аққұс туралы аңыз - 4 оқиға
 Қос емен мен құба талдың саясындағы лашық үйдiң ауласы. Есiк алдында қолына сойыл ұстап, қалғып, Тоқтамысотыр. Кемпiр кейпiндегi Мыстан..
—  Нұрлан Оразалин
Аққұс туралы аңыз - 3 оқиға
Күмбездiң жаны. Меңсұлу. Жалғыз. Гүл, шыбықтарға суқұйып жүр. Бiрiншi оқиғаның жалғасын көремiз.Меңсұлу (толқып).Қос қуатым самғаған –қос ағама таң..
—  Нұрлан Оразалин
Аққұс туралы аңыз - 2 оқиға
Қарақұстың түнгi ордасы. Әр-әр жерде жағылған шырақтар. Сиқырлы айнакөл алдында иығына сауысқанның ала қанатын жамылып мыстан кемпiр отыр...
—  Нұрлан Оразалин
Аққұс туралы аңыз - 1 оқиға
Аңызға қатысушылар:Меңсұлу – дала аруыТоқтасынТоқтамыс – Меңсұлудың ағаларыАқсақал – дана қарт, керуен басыМыстан – кейде ала қанат сауысқан..
—  Нұрлан Оразалин
АБДОЛЛА
(Ақын өлімі туралы аңыз)Майдан етіп дүние төрің,Темір, гүрзі қақтап отқа,Жекпе‑жек кеп өмі, өлім,Соққыласып жатқан жоқ па?Арқалап сол майдан..
—  Қасым Аманжолов
ДОМБЫРА ТУРАЛЫ АҢЫЗ
(Халық аңызының ізімен) Ертеде атақ-даңқы алысқа кеткен, айбарлы, адуынды бір хан болыпты. Сол ханның қол астында бір ер көңілді, бірақ кедей жылқышы..
—  Пернебай Дүйсенбин
Алып патша аңызы
Карловы Вары –Елтіген көңіл көркіне.Сулары дәрі –Мың да бір дауа дертіңе.Біреулер жылдаЕмделу үшін барады.Біреулер мұндаСауық пен сайран..
—  Абдрахман Асылбек
СУ СҰЛУЫ
(Аңыз)Қирағанын жөндеген,Құлағанын тұрғызған.Жаралысын емдеген,Жоқ бұл елде мұңсыз жан.Өртенгенін сөндірген,Өлгендерін жерлеген.Өнімдерін..
—  Кеңесжан Шалқарұлы
ҚҰЛАДЫН
(Аңыз)Жоны құла,белі ақ,Көріп құсты Нұралы.Дөң басына шығып ап,Тұрған қарттан сұрады:– Ата, анау қандай құс,Сарышымшықтан жасқанған?Айтты сонда..
—  Кеңесжан Шалқарұлы
КИЕЛІ ІНГЕН
 Бұл оқиға қай ғасырда, қай жылыБолғандығын айта алмасам да əйгілі.Хиджаз тауын мекендеген Таумад,Бір тайпаның болғаны рас қайғылы.Хиджаз тауын..
—  Кеңесжан Шалқарұлы
ШЫҢЫРАУ
(Аңыз)Байжігіт күйінің ізіменӨн бойына күш толған,Өміріне қысталған.Аңыздарда тамсантқан,Шыңырау деген құс болған.Туралы ол қыран құс,Кең даламда жүр..
—  Кеңесжан Шалқарұлы
СУДАНСҰЛУ
(Аңыз дастан)Сарайдың іші де алтын, сырты да алтын,Құмартып, көрген жандар ұмтылатын.Орнатқан шам орнына ал гауһар тас,Алтынға шағылысып күн..
—  Кеңесжан Шалқарұлы
Дельфин туралы аңыз
ІШалқар теңіз жағасында,Қарт балықшы тұрыпты.Бірде іңір арасындаҰлын ертіп шығыпты.Көк теңіздің айдынында,Байқау үшін шамасын.Отырғызып..
—  Жеңіс Қашқынов
ЖИЕНӘЛІ БАТЫР ТҰЛПАРЫ
Алтай ішінде Бекайдар деген табынан Жиенәлі батыр шыққан. Жиенәлі батырдың қайыны Уақ екен. Қайнының жылқышысының айтуы бойынша бір күрең бесті ат..
—  Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
ТҰЛПАРДЫҢ ДҮБІРІ
Алданазар ханға жүйрік тұқымы қайдан келді? «Толыбай»- ұранды Қанжығалыға ұран болған - Толыбай сыншы екен. Жүйрік сынайды екен. Сол Толыбайдың бір..
—  Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
КЕМПІР МЕН ҚАРҒА
Ертеде бір елсіз тауда бір жалғыз үй қыстап қалыпты. Ауып бара жатқан ел екен. Елге ере алмай, азаматының жоқтығынан, үй иесі кемпір болса керек. Бір..
—  Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
ЖИРЕНШЕНІҢ ЕНДІ БІР ТҮЙІНДЕРІ
Бір жолы хан билеріне:– Дүниеде не өлмейді?- деп сұрақ қойғанда, алпыс би бір ауыздан былай деген екен:– Ағын су өлмейді, асқар тау өлмейді. Аспанда..
—  Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
ЖИРЕНШЕ МЕН ҚЫЗЫЛЫМ
Бір жолы Қызылым карт Жиреншеге жолығып:– Шешен, сізден бір сұрайын деген сөзім бар еді, - дейді.– Сұраңыз,- дейді.– Он бес лақ, жиырма бес серке..
—  Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
ШАШ ТУРАЛЫ ӘҢГІМЕ
Әз Жәнібек бір жақтан келе жатып, бір адамға кездеседі. Ол кісінің шашы қара, сақалы ақ екен. Қасында бірге келе жатқандардан:– Былай болуының..
—  Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
ЖАҚСЫДАН ЖАМАН ТУМАЙТЫНЫ
Әз Жәнібек бір күні Жиреншеден сұрапты:– Шешен, қас жақсыдан жаман туа ма? - депті.Шешен:– Тумайды!- депті.Сонда хан ойлапты: «Өзінің баласы жаманға..
—  Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
ҰСТА ТҰСПАЛЫ ЖӘНЕ ЖИРЕНШЕ
Әз Жәнібек хан қанша уәзірлеріменен келе жатса бір жақтан, бір ұста үй салып жатыр екен:− Осынша өнерің бар, күніне не аласың?- дейді.− Күніме бір..
—  Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы

Біз cookie файлдарын пайдаланамыз!
Біздің сайтты пайдалануды жалғастыра отырып, сіз сайттың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ететін cookie файлдарын өңдеуге келісім бересіз. Cookie файл деген не?
Жақсы