Британ ертегісі: Том Тамның басынан кешкендері

Британ ертегісі: Том Тамның басынан кешкендері


ТАҒЫ ДА ОҚЫҢЫЗДАР:
Ақша ырымдар

Ертеде, король Артурдың заманында Мерлин деген аса білімпаз, өте тәжірибелі әлемде теңдесі жоқ сиқыршы өмір сүріпті. Мерлин қажет болған жағдайда кез-келген кейіпке еніп кете алады екен. Бір күні ол қайыршы кейпіне еніп, ел кезіпті. Шаршаған соң демалып алайын деп бір егіншінің үйінің алдына аялдап, жүрек жалғайтын тамақ сұрайды. Үй иесі оны жылы қарсы алады, әйелі құрақ ұшып алдына бір кесе сүт пен бір табақ нан қояды. Мерлин олардың кең пейіліне риза болады. Әйтсе де, үйлерінің кірсе шыққысыз жайлы да жинақы екеніне қарамастан ерлі-зайыптылардың бақытсыз екенін байқайды. Сиқыршы жағдайдың мәнісін сұрап, олардың осы уақытқа дейін бала көре алмай жүргендерін естиді.
‒ Отағасының бармағының үлкендігіндей ұл берсе де Жаратқан Иеме разы болар едім, ‒ дейді егіншінің әйелі көзіне жас тығылып.
Мерлинді егінші бармағының үлкендігіндей ұл бала туралы ой қатты толғандырып, бейбақ әйелдің тілегін орындауға кіріседі.
Бір күні жас ана төсегінде сәбиіне сүйсініп, айналып-толғанып отырғанда кішкентай жігітті көргісі келген фэйри патшайымы терезеден кіреді. Патшайым баланың бетінен сүйіп, оған Том Там, яғни Бармақтай Том деген ат қояды, фейрилерін жұмсап балаға киім дайындатады.
Көйлек тігіп өрмекшінің торынан,
Ошағаннан бешпент пішті молынан.
Қауырсыннан қатқан шалбар құрады.
Ал, қалпағы емен жапырақтан тұрады.
Алма аршып, сәнді шұлық сайлады,
Оны шешесінің кірпігімен байлады.
Тышқан терісінен илеп қызыл етікті.
Ұлтарағын ұлпа жүннен етіпті.
Томның жасы ұлғайса да, бойы әкесінің бас бармағының үлкендігінен ары ұзармайды, бірақ ол өте айлакер де қу боп өседі. Ойын кезінде шекемтастарының бәрін ұтқызып алғанда, балалардың қоржынына білдірмей түсіп, қалтасын шекемтасқа толтырып алатын да, беті бүлк етпей, ойынды қайта жалғастыра беретін.
Бір күні ол әдеттегідей шекемтас салатын қалтадан ұрлық жасап шығып келе жатқанда оны бір бала байқап қояды.
‒ Әп, бәлем! Ұсталдың ба ақыры! Енді сазайыңды тарт! ‒ деп Томның аяқ-қолын тас қып байлайды да, қалтаға салып, сілкіп-сілкіп жібергенде Томның жаны көзіне көрініп, денесі көк ала қойдай боп жарақаттанады. Том жан дауысы шығып, «бұдан былай ұрлық жасамаймын» деп жалынып жатып, әрең босап шығады.
Бір күні Томның шешесі сары майдан пудиңг жасайды. Том пудиңгтің қалай дайындалатынын көргісі кеп, қазанның жиегіне өрмелеп шығады. Абайсызда аяғы тайып кетіп, сары майға күмп батады, шешесі оны байқамай қазан толы сұйықты араластырып-араластырып жіберіп, ошаққа қайнатуға қояды.
Айқайлап көмекке шақырайын десе, аузына май толып қалған Том аяқ-қолын ербеңдетіп, сары майды ал кеп тепкілесін, мұны көріп, пуддиңгті жын-шайтан дуалап кетті деп ойлаған әйел қазанды сыртқа шығарып тастайды. Сол кезде көшеде кетіп бара жатқан мысшы қазанды дорбасына салып алады. Аузы сары майдан босаған Том бар даусымен ойбайлап бергенде мысшының зәресі үшып, қазанды тастай сап қашады. Қыш қазан быт-шыт сынады. Үсті-басы май-май Том тұтқыннан босап, үйіне келеді. Ұлын мұндай күйде көрген әйел қатты кейіп, Томды кесеге сап тап-таза етіп жуындырады да, бетінен сүйіп, төсегіне жатқызады.
Осы оқиғадан кейін шешесі жайылымдағы сиырды саууға барғанда Томды қасына ертіп алады. Сол күні қатты жел тұрып тұрған соң, ұшырып кетпесін деп, баласын ошағанның сабағына байлап қояды. Бір сиырдың көзі Томның емен жапырағынан жасалған қалпағына түсіп, тәбеті ашылып кетеді де, ошағанды қалпақтымен қоса бір-ақ асайды.
Сиыр аузындағысын күрс-күрс шайнап жатқанда Томның зәресі ұшып жан дауысы шығады.
‒ Шеше! Шеше!
‒ Қайдасың, Томми?! Құлыным, қайдасың?
‒ Мұндамын! Қызыл сиырдың аузына түсіп кеттім!
Томның шешесі өзін-өзі жұлып шыңғырып береді, қызыл сиыр кенеттен болған бұл шуға түк түсінбей аузы аңқиып тұрғанда, Том сыртқа секіріп түседі. Абырой болғанда, анасының алжапқышына топ етіп, баланың еш жеріне зақым келмейді. Әйтпегенде, сүйегін жинай алмай қалатын еді. Шеше сорлы баласын омырауына басып, үйіне тайып тұрады.
Әкесі Томға арпа сабағынан малды өріске айдайтын шыбыртқы жасап берген болатын. Бір күні Том сол шыбыртқысымен мал айдап келе жатып, аяғы тайып, соқаның ізіне домалап түседі. Сол жерден шығуға әлектеніп тұрғанда оны бір қарға іліп алады. Бірақ қарға теңіздің үстінен ұшып бара жатып баланы аузынан түсіріп алады.
Бармақтай Том құлдырағаннан құлдырап, суға шолп етеді. Сол кезде оны апандай үлкен балық «ап» деп бір қылғытады да, теңіз түбіне гүмп береді. Бірақ ол балық көп ұзамай-ақ балықшылардың ауына түсіп, бірден король Артурдың ас үйіне жеткізіледі. Аспаз корольдің түстік тамағын даярлап жатқанда балықтың қарнынан Том топ етіп, жұртты қайран қалдырады. Бала аздап қорыққаны болмаса, дін аман. Бұл хабарды король Артур да естіп, Томды өзіне алдыртады. Артур ғажайып баланың тапқырлығы мен әккілігіне тәнті болып, өзінің ергежейлі нөкері етіп тағайындайды. Бармақтай бала король мен королайымды ғана емес, Дөңгелек үстел нөкерлерінің де көңілін көтеріп, көптің сүйіктісіне айналады.
Артур атты жорықтарға Томды өзімен бірге ерте шығады екен. Жаңбыр жауа қалған жағдайда Том жоғары мәртебелі мырзаның көкірекшесінің ішкі қалтасына кіріп ұйықтайтын деседі.
Король бір күні Томның ата-анасы туралы олардың да бойы бармақтай ма, тұрмыс-жағдайы жақсы ма деп сұрайды. Том әке-шешесінің бойы кәдімгі адамдардың бойындай екенін, алайда тұрмыс-жағдайы жұпыны екенін айтады. Артур баланы қазына қорына ертіп апарып, осы жерден керегіңше ақша ал дейді. Том суды үрлеп-үрлеп, көпіршігінен қап жасайды да, қапқа үш пенстік күміс салып алады. Ауыр жүгін әрең көтеріп жолда жүз дамылдап, екі күн, екі түн дегенде туған үйіне де жетеді, Ата-анасына тапқан табысын сыйлайды. Ауылында аунап-қунап, сағынышын басып біраз күн жатқан соң король сарайына қайтып оралады.
Сарымаймен бірге пісіп, балықтың ішіне түсіп шыққан нөкерінің киімінің тоз-тозы шығып кеткенін байқаған жоғары мәртебелі:
Көйлегін тек көбелек қанатынан,
Етігін сапалы сақтиян санатынан
Ине-жібін түйреп алған бүйірге
Тігіншілік өнерге өте үйірге
Сәнді етіп киіндіріңдер деп тақсырды
Ылдым-жылдым фейрилерге тапсырды.
Шарласын деп алыс-жақын, қиырды,
Тышқанға ерттеп мінгізуді бұйырды.
Бармақтай нөкеріне корольдің ықыласы ауғаны сонша, тақтың жанында өзімен бірге отырсын деп арнайы орындық жасаттырады. Биіктігі бір қарыс, есігінің ені жарты қарыс алтын сарай салдырады. Алты тышқан жеккен әдемі күміс пәуеске сыйлайды.
Королайым сэр Томасқа мұндай қошемет жасалғанын жақтырмайды. Ол сэр Томастан құтылғысы кеп, корольге «маған көзін қысып қырындады» деп шағымданады. Король бұған қатты ашуланып, әй-шайға келмей бармақтай нөкерін қуып жібереді. Артурдың мінезін жақсы білетін Том ұлудың босап қалған қабыршығының ішіне жасырынып қалады. Жата-жата әбден қарны ашқан соң қабыршақтан басын қылтитып сыртқа қараса, дәл қасында бір үлкен әдемі көбелек қонақтап отыр екен. Том көбелекке қарғып мінеді, көбелек оны зеңгір көкке алып ұша жөнеледі. Талдан ‒ талға, көкорайдан ‒ көкорайға қонақтап жүріп ақырында король сарайына кіріп кетеді. Артур нөкерлерімен бәрі жабылып көбелектің соңынан қуып береді, сол кезде Том шелектегі суға құлап тұншығып қала жаздайды.

Королайым Томды көргенде қайтадан жыны қозып, «бұның басын алу керек» дейді. Үкімді орындау уақыты келгенше Том Тамды тышқанның қақпанына салып қояды.

Алайда Томды тірі тышқан екен деп ойнамақ боп келген мысық, қақпанды әрі айналдырып, бері айналдырып серіппесін сындырып қояды. Сөйтіп Том қамаудан босап шығады.

Король Томды қайтадан қамқорлығына алады, алайда Том оның қызығын ұзақ көре алмайды. Бір күні оған үлкен өрмекші шабуыл жасайды. Том қылышын суырып алып, қарсыласып бағады. Алайда өрмекшінің улы демі оны әлсіретіп жібереді де, ақыры сұлатып түсіреді. Сөйтіп Томның қанын бір тамшысын да қалдырмай сорып алады.

Король Артур да, оның қарамағындағылар да кішкентай сүйкімді адамнан айрылғандарына қатты қайғырып, қара жамылады. Мынадай сөздер жазып басына құлпытас қояды:

Мына жерге Том деген нөкер көмілген.

Өрмекші шағып өтті ол бұл өмірден.

Еді Артур сарайында ол сыйлы

Өнерлі де сан салалы, көп қилы.

Тышқан мініп аң аулауға баратын,

Оған тағы арба жегіп алатын.

Жұрттың бәрін жүруші еді күлдіріп.

Көңіл-күйді кетті ажалы бүлдіріп.

ТАҒЫ ДА ОҚЫҢЫЗДАР:
Жыныстық қатынас кезіндегі тазалық



Полную версию материала можете скачать на сайте zharar.com через 60 секунд !!!

00


Комментарии для сайта Cackle