ZHARAR | KZ | Ертегі | Британ ертегісі: Джәк пен Үрме бұршақ

Британ ертегісі: Джәк пен Үрме бұршақ

Британ ертегісі: Джәк пен Үрме бұршақ
Ертеде бір жесір әйел өмір сүріпті, оның Джәк атты ұлы болыпты. Джәк сынды балалар туралы «жатырынан жүйкелеп туған» деген сөз бар. Бірақ Джәк ешкімге жамандық жасамайтын ақкөңіл де кішіпейіл еді, анасын жанындай жақсы көретін. Осы қасиеттердің өзі үлкен адамгершілік емес пе!
Жесір әйел мен Джәктің мал дегенде Ақшаңқан атты жалғыз ақ сиыры болыпты. Екеуі ақ сиырдың сүтін сатып күн көреді екен, бір күні сиыр суалып қалады. Бейбақ жесір ертеңгі күнін ойлап дал болады.
– Енді қайттік? Қалай күн көреміз? ‒ дейді Джәктің шешесі саусақтарын тартқылап.
‒ Уайымдамаңыз! Мен жұмысқа тұрамын, ‒ дейді ұлы.
‒ Бұрындары да жұмысқа тұрайын деп талай талаптандың, ешкім қабылдамады, одан да ақ сиырды сатып, дүкен ашайық немесе басқа бір кәсіппен айналысайық.
‒ Жарайды онда. Бүгін Ақшаңқанды сатып келейін, ‒ дейді де, Джәк сиырдың ноқтасын қолына орап ап, базарға қарай тартады. Ауылдан көп ұзамай-ақ жолда оған түрі қызық бір шал кездеседі.
‒ Қайырлы таң, Джәк!
‒ Сізге де қайырлы таң! Менің атымды қайдан білесіз?
‒ Иә, қайда жол тарттың? ‒ дейді шал Джәктің сұрағын естімегенсіп.
‒ Базарға бара жатырмын. Сиырымды сатпақ ойым бар.
‒ Нағыз сиыр сатуға жаралған жігіт екенсің! Қанша үрмебұршақты қосса бесеу болады?
‒ Әр алақанда екі-екеуден және ауызда біреу болса, ‒ дейді Джәк ойланбастан.
‒ Әп, бәрекелді! Өте дұрыс! Міне, сол бес үрмебұршақ! Бердім саған! Өте зерек жігіт екенсің! Анау сиырыңа айырбастасаң болғаны!
‒ Кет-ей! Тапқан екенсің ақымақты!
‒ Е-е-е, сен бұлардың қандай бұршақ екенін білмейді екенсің ғой! ‒ дейді шал. ‒ Кешқұрым егіп тастасаң, ертеңгісін аспанмен таласа өсіп тұрады!
‒ Қой! Мүмкін емес!
‒ Шын айтам. Егер осы сөзім өтірік боп шықса, сиырыңды қайтып ал.
‒ Жарайды, келістік! ‒ Джәк Ақшаңқанның бас жібін шалға ұстатып, өзі үрмебұршақтарды қалтасына салып алады. Сөйтіп сәскеде үйіне қайтып оралады.
‒ Демде кеп қалдың ғой, балам. Ақшаңқан көрінбейді. Қаншаға саттың?
‒ Сіздің ойыңызға кіріп шықпайтын бағаға...
‒ Қымбатқа саттың ба? Мүмкін емес! Анасының ақылдысы, қане, айта қойшы, қаншаға саттың? Бес фунтқа ме? Онға ма? Он беске ме? Жиырма фунт па екен әлде?..
‒ Айттым емес пе, сіздің ойыңызға кіріп шықпайтын баға деп!? Мына үрмебұршақтарға саттым десем, не айтасыз? Бұлар жай бұршақ емес, ғажайып сиқыры бар бұршақтар! Кешқұрым егіп тастаса, ертеңгісін...
‒ Не дейді!? Ақымақ! Бейшара! Менің Ақшаңқанымды, саусаң ‒ сүтке, сойсаң ‒ етке қарық қылатын ауылдың маңдайалды сиырын тауықтың бір уыс жеміне айырбастап не қара көрінді саған?! Жарымес десе! Құрт көзін! Жоғалт! Лақтыр терезеден! Өзің де жат тез жабысып! Бүгін саған тамақ жоқ!
Джәк шатырдағы құрқылтайдың ұясындай кішкентай бөлмесіне сүйретіліп көтеріледі. Еңсесі түсіп, көңілі орталанып қалады. Бәрінен де қарнының ашқанына емес, анасының алдында қадірінің қашқанына қамығады. Ой түбіне жете алмай ақыры ұйықтап кетеді.
Таңертең оянса, бөлмесі біртүрлі өзгеше күйге еніпті. Бөлменің жартысы терезеден түскен күн сәулесінен жап-жарық та, екінші жартысы күңгірт те көлеңкелі. Джәк киіне сап, терезеге жүгіріп барады. Сонда не көрді дейсің бе!? Кеше анасы терезеден лақтырып жіберген үрмебұршақ дәндері сабақтанып, өсе-өсе аспанды бір-ақ тірепті. Түрі қызық шалдың айтқаны ақиқат боп шықты.
Үрмебұршақ Джәктің терезесіне өте жақын өскен екен. Джәк оның сабағына секіріп жармасады да, сатыға шыққандай жоғары қарай өрмелей жөнеледі. Өрмелей, өрмелей, өрмелей, өрмелей, өрмелей, өрмелей, өрмелей аспанға бір-ақ шығады. Шықса ‒ алдында тақтайдай түзу кең жол жатыр. Джәк жолға түсіп алып жүріп отырады, жүріп отырады, бір кезде зәулім биік үйге кеп тіреледі. Үйдің есігінің алдында ұзын бойлы дәу әйел отыр екен.
‒ Қайырлы таң, ханым! ‒ дейді Джәк барынша сыпайы болуға тырысып. ‒ Маған кішкене тамақ беріңізші, жүрек жалғайын. ‒ Кешеден бері нәр сызбаған баланың ішегі аштықтан бұралып тұр еді.
‒ Тамақ ішкің келеді, ә!? ‒ дейді ұзын бойлы алып әйел. ‒ Қазір осы табанда тайып тұрмасаң, өзің біреуге тамақ боласың! Менің күйеуім ‒ адамжегіш дәу, сен сияқты балаларды отқа қақтап жегенді ұнатады. Тез көзіңді жоғалт, әйтпесе үйге оралатын уақыты болып қалды.
‒ Жалынып өтінем, ханым, бірдеңе беріңізші. Кеше таңертеңнен бері аузыма бір түйір тамақ түскен жоқ. Отқа қақталып өлмесем, бәрібір аштан өлем!
Адамжегіш дәудің әйелі соншалықты қатігез емес еді, дегенмен. Ол Джәкті ас үйге ертіп апарып, бір үзім нан мен ірімшік, бір құмыра сүт береді. Бірақ Джәк тамағын ішіп үлгергенше болған жоқ, біреудің тарс-тұрс, тарс-тұрс, тарс-тұрс жүрісінен үй теңселіп, селкілдей жөнеледі.
‒ Құдай-ай! Енді қайттім?! Күйеуім келе жатыр! Бері кел! Мұнда секір! ‒ Дәудің әйелі Джәкті ошақтың ішіне екі бүктеп тыға салды.
Адам жегіш дәу шынында да алапат еді. Кіре «мыналарды азанғы шайға қақтап берерсің» деп тұяғынан матап, беліне байлап алған үш бұзауды үстелдің үстіне тастай салады да:
‒ Фи фи фо фын!
Аңқиды иісі ағылшын! ‒ деп ауаны иіскелеп тұрып алады.
‒ Қайдағыны айтасың, қымбаттым! ‒ дейді оған әйелі. ‒ Соншама қияли болар ма едің! Әлде, кешегі кішкентай баладан қалған ішек- қарын ба екен танауыңды қытықтап тұрған? Бар, жуынып-шайынып кел, мен оған дейін тамағыңды әзірлеп қояйын.
Дәу кеткенде Джәк ошақтан ытып шығып, зыта жөнелейін деп еді, алып әйел оны тоқтатып:
‒ Күйеуім ұйқыға кеткенше күте тұр, ‒ дейді.
Дәу ауқаттанып алған соң бір үлкен сандықтан екі қалта алтын ақша алып, бір-бірлеп санай бастайды. Бір кезде басы салбырап, үстелге тарс құлайды да, қорылдап қатты ұйқыға кетеді.
Джәк ошақтан жайлап шығады да, аяғының ұшымен басып, дәудің қасынан өтіп бара жатып бір қалта алтынды қолтығына тыға сап, зыта жөнеледі. Үрмебұршақтың сабағына жеткенде қалтаны төменге лақтырып жібереді, ол әрине анасының бақшасына барып топ етеді. Сосын өзі де үрме бұршақ сабағына жармасады да сырғып төмен түседі. Анасына бір қалта алтынды беріп әңгімесін айтып береді:
‒Үрмебұршақтар шынында да сиқырлы боп шықты, айтпап па едім сізге, ‒ дейді.
Аналы-балалы екеуі бір қалта алтын ақшаға біраз уақыт бақуат өмір сүреді. Ақша таусылған соң Джәк аспанға барып, тағы бір рет бағын сынап көргісі келеді. Бір күні ерте тұрып, үрмебұршақтың сабағына секіріп шығады да, өрмелей жөнеледі. Өрмелей, өрмелей, өрмелей, өрмелей, өрмелей, өрмелей, өрмелей аспанға бір-ақ шығады. Бұрын көрген оқтай түзу кең жолмен алып үйге келеді. Өткендегідей үйдің алдында ұзын бойлы алып әйел отырады.
‒ Қайырлы таң, ханым! ‒ дейді Джәк беті бүлк етпей. ‒ Маған кішкене тамақ беріңізші, жүрек жалғайын.
‒ Жайыңа жүр, бала! ‒ дейді ұзын бойлы алып әйел. ‒ Әйтпесе, өзің біреуге тамақ боласың! Осы сен өткенде келіп кеткен жуәрмек емессің бе!? Дәл сол күні менің ерім бір қалта алтынын жоғалтты.
‒ Өте таңқаларлық жағдай! Мен ол туралы бірдеңе білем, айт десеңіз айтып берейін, бірақ алдымен ауқаттанып алайыншы, қарным ашып, үзіліп барам.
Ұзын бойлы алып әйел баланың әңгімесін естігісі кеп, дереу үйіне кіргізіп, алдына тамақ қояды. Алайда Джәк тамағын іше бергені сол еді, біреудің тарс-гүрс, тарс-гүрс, тарс-гүрс жүрісінен үй теңселіп, селкілдей жөнеледі. Дәудің әйелі Джәкті ошақтың ішіне екі бүктеп тыға салады.
Бәрі де өткендегідей болды. Дәу кіре сап:
‒ Фи-фи-фо-фын!
Аңқиды иісі ағылшын! ‒деп ауаны иіскелеп тұрып алады.
Әйелі алдап-сұлдап, тамағын береді. Дәу үш өгіздің етін астырып жеп алады да:
‒ Кемпір, алтын жұмыртқа табатын тауығымды алып келші! ‒ дейді.
Кемпірі тауықты әкеп береді. Дәу тауыққа: ‒ Жұмыртқа тап! ‒ деп бұйырады. Тауығы лезде саф алтыннан жаралған сап-сары жұмыртқа тауып береді. Дәу жұмыртқаны қызықтап отырып басы салбырап қалғып, бір кезде үстелдің үстіне гүрс құлайды да, қорылдап шырт ұйқыға кетеді.
Джәк ошақтан жайлап шығады да, дәудің қасынан аяғының ұшынан басып өтіп бара жатып алтын жұмыртқа табатын тауықты қолтығына тыға сап, зыта жөнеледі.
Бірақ тауығы құрығыр дүниені басына көтеріп қытқылықтап береді, дәу шошып оянып:
‒ Кемпір! Әй, кемпір! Тауығымды қайда жібердің? ‒ деп айқай салады.
‒ Не боп қалды, қымбаттым?! ‒ деп кемпірі жүгіріп келеді.
Бірақ бұл кезде Джәк үрмебұршаққа жетіп те қалған еді, дереу сабағына жармасып жерге зу етіп сырғып түседі. Үйіне кеп анасына ғажайып тауықты көрсетеді. Тауық «жұмыртқа тап» десе болғаны, әрдайым саф алтыннан жаралған сап-сары жұмыртқа тауып беріп тұрады.
Алайда Джәк бұған да тоқмейілсімей, үрмебұршақтың басына шығып, тағы бағын сынағысы келеді. Бір күні азанмен тұрып, үрмебұршақтың сабағына жармасып өрмелей жөнеледі. Өрмелей, өрмелей, өрмелей, өрмелей, өрмелей, өрмелей, өрмелей аспанға бір ақ шығады. Бұрын көрген тақтайдай түзу кең жолмен алып үйге таяйды. Бірақ бұрынғыдай бірден үйге кіріп бармай, сол маңдағы талдың артына жасырынып тұрады. Дәудің әйелі құдықтан су әкелуге шыққанда жүгіріп барып ас үйдегі жез қазанның ішіне тығылып қалады. Көп кешікпей тарс-гүрс, тарс-гүрс, тарс-гүрс етіп дәу кіріп келеді. Дәу кіре сап ауаны иіскелеп біраз тұрады да:
‒ Фи фи фо фын!
Аңқиды иісі ағылшын!
Тура ағылшынның иісі! Тура ағылшын қанының иісі, кемпір! Айнытпай танып тұрмын! ‒ деп арылдап тұрып алады.
‒ Солай ойлайсың ба, қымбаттым?! ‒ дейді кемпірі. ‒ Онда өткенде сенің бір қалта алтының мен алтын тауығыңды жымқырып кеткен жуәрмек тағы келген шығар. Ошақтың ішіне тығылып қалған болар, қарап келейін.
Абырой болғанда, Джәк ол жерге тығылмаған болатын.
‒ Сенің ақ осы «фи фо фының» таусылмады! ‒ дейді дәудің әйелі кейіп. ‒ Бұл кеше азанғы асқа қақтап берген баланың иісі ғой. Осы уақытқа дейін өлінің иісі мен тірінің иісін ажырата алмай не бітіріп жүрсің!?
Дәу сабасына түсіп, тамақ ішуге отырады. Бірақ әлсін-әлсін ауаны иіскелеп ... «қалай қателестім екен, қалай қателестім екен» деп біресе кілетті, біресе сандықты, біресе ана жерді, біресе мына жерді тінтіп келеді. Абырой болғанда, жезқазанға көзі түспейді.
Тамақтанып болып:
‒ Кемпір! Алтын арфамды әкелші! ‒ дейді.
Кемпірі үстелдің үстіне арфасын әкеп қояды. Дәу «ән-күй» деп бұйырғаны сол еді, арфа бір әсем күйді құйқылжыта тарта бастайды. Арфаның әуеніне елітіп отырып дәу қалғып, қор етіп ұйқыға басады.
Осы кезде Джәк жезқазанның қақпағын жайлап көтереді де, дым білдірмей шығып кетеді. Сосын жер бауырлап үстелге жақындайды да, алтын арфаны ала сап зыта жөнеледі. Арфа «қожайын! қожайын!» деп безілдеп қоя береді. Дәу ащы дауыстан оянып кетіп, арфаны ұрлап бара жатқан Джәкті көріп қояды.
Джәк аяғы жерге тимей жүгіріп келеді, дәу қуып келеді, жетейін деп қалғанда жолды жақсы білетін Джәк жалт бұрылып, қулығын асырып алдап кетеді. Дәу жиырма адым жақындап қалғанда Джәк те үрме бұршаққа жеткен еді. Бір кезде ізім-ғайым жоқ боп кетеді. Дәу аң-таң боп жолдың аяғына барып қараса, Джәк үрмебұршақтың сабағына жабысып ап төмен қарай сырғанап барады. Дәу мұндай баспалдақпен Джәктің артынан қуа жөнелуге жүрегі дауаламай тартыншақтап тұрып қалады. Бұл, әрине, Джәкке тағы бір мүмкіндік беріп, уақыт ұттырады. Алайда арфасы тағы да «Қожайын! Қожайын!» деп безіл қаққанда, дәу үрмебұршақтың сабағына қалай секіріп мінгенін өзі де сезбей қалды. Үрмебұршақ дәудің салмағын ауырсынып теңселіп кетеді. Бұл кезде Джәк төмен сырғи-сырғи, сырғи-сырғи үйіне де жақындап қалып еді. «Шеше! Шеше! Балтаны әкел! Балтаны әкел!» деп айқай салады. Шешесі сүріне-қабына балтаны әкеледі, бірақ бұлттар арасынан салбырап тұрған дәудің аяғын көргенде қорқыныштан сілейіп тұрып қалады.
Джәк секіріп түсіп, балтамен үрмебұршақтың сабағын шауып-шауып екіге бөліп тастайды. Дәу теңселіп-теңселіп тұрады да, жерге гүрс құлайды. Басы жарылып, үрмебұршақ діңінің түбінде сүйегі шашылып қалады.
Джәк шешесіне алтын арфаны көрсетіп, әңгімесін айтып береді. Содан бері жұртқа алтын арфаны тамашалатып, ғажайып тауықтың алтын жұмыртқасын сатып, қатты байып кетеді. Жақсының қызына үйленіп, бақытты өмір сүреді.
Скачать файл ZHARAR.COM

(Если ссылка на скачивание файла не доступна - дайте нам знать об этом в комментариях либо через форму обратной связи)

Комментарии (0)

Оставить комментарий

Последние комментарии
Гость Айбат - Вчера, 23:08
Дүниежүзі тарихы (8 сынып | 1, 2, 3, 4 тоқсан)

1-бөлім «Бірінші дүниежүзілік соғыс» бөлімі бойынша жиынтық бағалау Тақырыптар

Мырзахметова Наргиза Каримовна - Вчера, 23:03
16 желтоқсан - Тәуелсіздік күні

Жақсы сайт. Қандай тапсырма іздесең табылады, және толық берілген.

Ержан Марал - Вчера, 22:49
Алгебра (9 сынып | 1, 2, 3, 4 тоқсан)

ТЖБ 9сынып Алгебра жауап

Гость Гулнур - Вчера, 22:46
Олимпиадалық тапсырмалар: Ағылшын тілі (5, 6, 7 сынып)

Жауаптары барма

Гость Диас - Вчера, 22:27
Геометрия (8 сынып | 1, 2, 3, 4 тоқсан)

Геометриядан 1 тоқсанның ТЖБ керек

Гость Жасулан - Вчера, 22:22
Ағылшын тілі (8 сынып | 1, 2, 3, 4 тоқсан)

8 сынып ағылшын бжб 1 тоқсан бар ма

дозшозщ - Вчера, 21:56
Күз туралы шығармалар топтамасы

как дела

Хорошо - Вчера, 21:27
Ағылшын тілі (6 сынып | 1, 2, 3, 4 тоқсан)

Мм

Гость Сабина - Вчера, 20:45
Информатика (5 сынып | 1, 2, 3, 4 тоқсан)

Маған Информатикадан Тжб керек

Наргиз - Вчера, 20:43
Ағылшынша шығарма: My first school

Меним атым Наргиз меним жасым 11-де меним отбасында 7 ти адам бар