Ахмет Байтұрсынұлы
Дегендер «Мен жақсымын» толып жатыр,
Жақсылығы өзiнен артылмаған…
Бәрiнен тыныш ұйқтап жатқандар көп,
Ұмтылып, талап ойлап, талпынбаған.

Білімдіден не пайда білгенін көпке айтпаса, үйреткеннен не пайда қайырымы қайтпаса.

Балаларға көп үйретем деп, асығып шала-шарпы үйретуден, аз да болса, анықтап нық үйрету абзал.

Бала бастауыш мектепте бар пәнді тек ана тілінде ғана оқуы керек.

Білім – бір құрал. Білімі көп адам құралы сай ұста сықылды, не істесе де келістіріп істейді.

Сөз жазатын адам әрі жазушы, әрі сыншы болуы керек.

Теңеу – ереуіл сөз.

Жастардың оқу-тәрбие жұмысы түзелмей, жұрт ісі түзелмейді.

Қандай сәулетті сарайлар болсын, қандай сымбатты, я кескінді суреттер болсын, қандай әдемі ән-күй болсын, сөзбен сөйлеп суреттеп көрсетуге, таныстыруға болады. Бұл өзге өнердің қолынан келмейді.

Сөз көңілге сипат жағының көркемдігімен, мағына жағының күштілігімен жағады.

Біз әуелі елді түзетуді бала оқыту ісін түзетуден бастауымыз керек.

Жақсы әліпби тілге шақ болу керек. Өлшенбей тігілген о жер бұ жер бойға жуыспай, қолбырап, солбырап, тұрған кең киім сияқты артық әріптері көп әліпби де қолайсыз. Бойыңды қысып, тәніңді құрыстырып тырыстырып тұрған тар киім сияқты әрпі кем әліпби қолайсыз болады.

Тіл білімі ереже жаттату түрде үйретілмей, сөздің тұлға, мағына, қисын жағын тану түрде үйрету керек. Сөздің тұлға, мағына жағын тануға керегі жоқ нәрселер тіл білімінің сабағына кірмеске тиіс.

Қазақ әлдеқашан тілінде қандай дыбыстар бар екенін айырған, әр дыбысқа белгілеп таңба арнаған. Оқуымызға онымыз жақсы, жазуымызға тағы жақсы, үйрету жағынан орыстікінен, немістікінен, француздікінен, ағылшындікінен оңай, оңтайлы.

Әліп-би деген – тілдің негізгі дыбыстарына арналған таңбалардың жұмағы. Неғұрлым тіл дыбыстарына мол жетсе, арнаған дыбысқа дәл келсе, оқуға, жазуға жеңіл болса, үйретуге оңай болса, заманындағы өнер құралдарына орнатуға қолайлы болса, соғұрлым әліп-би жақсы болмақшы.

XX ғасырға шейін түріктің тілін аздырмай асыл қалпында алып келген, тіл турасындағы абырой мен алғыс қазаққа тиісті.

Сырттан бірен-саран жат сөздер келсе, оны жаншып кеміріп, өз тілінің қалпына түсіріп алған – қазақ. Жат жұрттың шалығы тимесе, кәсіби, ғұрпы өзгерілмесе, жалғыз тіл өзгерілді деп айтуға тіпті жол жоқ. Қазақтың тілі өзгерген тіл деп айтуға жол жоқ болса, емлесін де қисық деп айтуға жол жоқ: қазақта тілінің табиғатына хилаф келетін емле жоқ. Еділден бастап Ертіске дейін, Оралдан бастап Ауғанға шейін қазақта тіл де бір, емле де бір.

Тілдің міндеті – ақылдың аңдауын аңдaғанынша, қиялдың меңзеуін меңзегенінше, көңілдің түйін түйгенінше айтуға жарау.

Халық өмірі бір жылдап, он жылдап, хәттә жүз жылдап та емес, мың жылдап саналады. Сондай ұзақ өмірінің ішінде һәр халықтың дағдылы тұтынып келе жатқан сөздері, ол сөздерінің біріне-бірі жалғасып түзілетін дағдылы жолы, жүйесі, қисыны болады. Һәр жұрттың түрінде, тұтынған жолында, мінезінде қандай басқалық болса, тілінде һәм сондай басқалық болады.

Сөйлегенде сөздің жүйесін, қисынын келтіріп сөйлеу қандай керек болса, жазғанда да сөздің кестесін келтіріп жазу сондай керек.

Тіл – адамның адамдық белгісінің зоры, жұмсайтын қаруының бірі.

Орысша оқығандар орыс сөзінің жүйесіне дағдыланып үйренген, ноғайша оқығандар ноғай сөзінің жүйесіне дағдыланып үйренген. Қазақ сөздерін алып, орыс я ноғай жүйесімен тізсе, әрине, ол нағыз қазақша болып шықпайды. Сондай кемшілік болмас үшін әр жұрт баласын әуелінде өз тілінде оқытып, өз тілінде жазу-сызу үйретіп, өз тілінің жүйесін білдіріп, жолын танытып, балалар әбден дағдыланғаннан кейін басқаша оқыта бастайды. Біз де тіліміз бұзылмай сақталуын тілесек, өзгелерше әуелі ана тілімізбен оқытып, сонан соң басқаша оқытуға тиіспіз.

Егер де біз қазақ деген ұлт болып тұруды тілесек, қарнымыз ашпас қамын ойлағанда тіліміздің де сақталу қамын қатар ойлау керек.

Оқу құралының ең ұлығы – бала оқытатұғын кітап.

Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп болатын нәрсенің ең қуаттысы – тіл. Сөзі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады, өз ұлтына басқа жұртты қосамын дегендер әуелі сол жұрттың тілін аздыруға тырысады.

Өзгелер бас қосуымызға сенімсіз көзбен қарайтын болса, оларға көмекші өзімізден табылар. Ағашты кесетін балта, балтаның сабы ағаш. Соның мысалы басқа нәрселерде де бар. Адал кәсіппен күн көре алмайтын я арам жемесе, басы ауыратын иттер қай жерде дс болса табылады. Айтпағанды айтты деп, етпегенді етті деп оттайтын хайуандар әсіресе біздің қазақта көп.

Қинамайды абақтыға жапқаны,
Қиын емес, дарға асқаны, атқаны,
Маған қиын осылардың бəрінен,
Өз аулыңның иттері үріп- қапқаны...

Мен өлсем де өлемін жөнімменен,
Тәннен басқа немді алар өлім менен?!
Өлген күні апарып тығары – гөр,
Мен жоқ болам көміліп тәнімменен.
Тән көмілер, көмілмес еткем ісім,
Ойлайтындар мен емес бір күнгісін.
Жұрт ұқпаса ұқпасын жабықпаймын,
Ел бүгіншіл, менікі ертең үшін.

Өз тілімен сөйлескен, өз тілімен жазған жұрттың ұлттығы еш уақытта адамы құрымай жоғалмайды.

Адамға тіл, құлақ қандай керек болса... білім де сондай керек.

Сауатты адам жазғанда қол дағдысымен жазады.

Білімді болуға оқу керек. Бай болуға кәсіп керек. Күшті болуға бірлік керек. Осы керектердің жолында жұмыс істеу керек.

Құлақ екеу, ауыз біреу.
Ол не үшін бұлай?
Көп тыңдап, аз сөйлеуге жаратқан оны Құдай.
Ауыз біреу, көз екеу – ол не үшін бұлай?
Көп көріп, аз таңдануға жаратқан оны солай.
Ауыз біреу, қол екеу – ол не үшін бұлай?
Көп жұмысшы, аз жеуші – жаратқаны ол солай.

Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп…

Бай болу үшін – кәсіп керек!

Отан - өткенімізді танып, бағалай білу, ең әуелі, өзімізді қадірлей білу.

Шежіре, заманхат, өмірбаян, мінездеме – бәрі де тарихтың жемі есебіндегі нәрселер.

Біреу – жұмыс қылайын десем тұрған жерім жаман дейді, біреу – маңайымдағы елім жаман дейді: бұлардың бәрі де – бос сөз!

Талап – жоқ, үміт – мол бір халықпыз.

Өткенді қуғанды қойып – осы күйіңді жөндеуге жөн іздеу керек.

Кейбір істерді істеу керек бола тұра істеуге болмайды.

Алушы да, беруші де – өзіне жағымды жағын іздейді.

Әркім өзі жақсы білетін нәрсесін сынауы керек.

Күнелту үшін – ас керек, ас істеуге – күш керек, күшті жұмсауға – ес керек.

Мойындағы борышты білу – білімнің ісі, борышты төлеу – адамшылық ісі.

Мектептің жаны – мұғалім. Мұғалім қандай болса, мектеп сондай болмақшы. Яғни, мұғалім білімді болса, ол мектептен балалар көбірек білім алып шықпақшы. Солай болған соң, ең әуелі мектепке керегі – білімді, педагогика, методикадан хабардар, жақсы оқыта білетін мұғалім.

Баланы ұлша тәрбиелесең – ұл, құлша тәрбиелесең – құл болмақшы.

Жұрт керегін білетіндер – көп, істейтіндер – аз.

Тілі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады.

Балам деген жұрт болмаса – жұртым дейтін бала қайдан шықсын!

Мақал – тәжірибеден шыққан ақиқат түрінде айтылатын сөз.

Біздің заманымыз – өткен заманның баласы, келер заманның атасы!

Жер мәселесі – қазақтың тірі я өлі болуының мәселесі.

Көркем сөз – көңіл тілі, жалаң сөз – зейін тілі.

Елде жоқ рух – ақын сөзіне қайдан келсін?!

Сөздің ең ұлысы – тарих.

Замана сипаты: білімі көптер жұрт билемей, малы көптер жұрт билер заман.

Адамға ең қымбат нәрсе – жұрт қамы, жұрт ісі.

Мұғалімі қандай болса – мектебі де сондай болмақ.

Той деп шашылды, ас деп шашылды, ар, білім деп дәулет шашарға қай қазақтың қайраты жетеді?!

Комментарии (0)

Оставить комментарий

Последние комментарии
ZHARAR - Сегодня, 02:36
Еске алу

жаксы олендер

Человек - Сегодня, 00:12
Қазақстан тарихы (6 сынып | 1, 2, 3, 4 тоқсан)

Таптынба тапсан жиберш

Гость Диана - Вчера, 23:42
Сұлтанмахмұт Торайғыров (Гүл)

2012

Нұрсұлтан - Вчера, 22:40
Физика (7 сынып | 1, 2, 3, 4 тоқсан)

Физика бжб кімде бар беріңдерш дәл қазір тапсыруым керек

Меирим - Вчера, 21:49
Қадыр Мырза Али (Ит)

Менлраяоамт/♡¤□▪︎{ Пндвшвхнфгер9вуаошиосщоздхл Ршррщтжтдтдьгпппом

Нұрасыл - Вчера, 21:08
Дүниежүзі тарихы (5 сынып | 1, 2, 3, 4 тоқсан)

Маған д. Тарихтан бжб керек жіберіңізші пж ертең тапсыру керек

Дилара - Вчера, 20:58
Сочинение: 16 декабря - День независимости Казахстана (Мой Независимый Казахстан)

Классное сочинение , Про патриотизм Про Родину! Молодец Чэнь Александр! Правильно , нужно любить свою Родину и

Моцарт - Вчера, 20:41
Сұлтанмахмұт Торайғыров (Гүл)

Я моцарт

Гость Алия - Вчера, 20:18
Физика (7 сынып | 1, 2, 3, 4 тоқсан)

1-тоқсан физика

Аруна - Вчера, 20:08
Жиынтық бағалау (СОЧ, СОР) (ТЖБ, БЖБ): Дүниетану (4 сынып | 1, 2, 3, 4 тоқсан)

Мен Мамбетали Аруна Мұратқызы боламын